7 maja 2015 roku
poczta
zaloguj się
 
Poczet Lekarzy
medycyna praktyczna dla pacjentów

Ginekolog Zielona Góra

Parametry wyszukiwania:

 Wszyscy  A B C Ć Č D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W Y Z Ź Ż

Wyniki wyszukiwania

   Dalej »
   Dalej »

Poczet Lekarzy zawiera wyłącznie wizytówki stworzone przez lekarzy. Jesteś lekarzem i nie ma Cię w bazie: stwórz wizytówkę!

Przeczytaj też

  • Jak powinna się odżywiać kobieta w ciąży?
    Żywienie w czasie ciąży jest jednym z najsilniej oddziałujących czynników zewnętrznych wpływających na rozwój płodu. Liczne badania wskazują, że masa ciała i stan odżywienia matki w okresie sprzed ciąży oraz sposób odżywiania w jej trakcie wpływa na zdrowie dziecka w życiu dorosłym.
    Więcej

    Żywienie w czasie ciąży jest jednym z najsilniej oddziałujących czynników zewnętrznych wpływających na rozwój płodu. Liczne badania wskazują, że masa ciała i stan odżywienia matki w okresie sprzed ciąży oraz sposób odżywiania w jej trakcie wpływa na zdrowie dziecka w życiu dorosłym.

    W ciągu pierwszych miesięcy ciąży płód jest szczególnie wrażliwy zarówno na niedobór, jak i nadmiar pewnych składników pokarmowych. Nieodpowiedni poziom składników odżywczych może prowadzić do trwałych modyfikacji wielu procesów metabolicznych i hormonalnych, skutkując w przyszłości szeregiem chorób dietozależnych, takich jak: otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze oraz choroby sercowo-naczyniowe.

    Dlatego też sposób odżywiania przed ciążą i w trakcie jej trwania jest tak bardzo istotny.

    Przyrost masy ciała

    Zachodzące w organizmie kobiety zmiany fizjologiczne, takie jak zwiększenie objętości krwi krążącej, wzrost dziecka, obecność płynu owodniowego skutkuje przyrostem masy ciała.

    Dla optymalnego rozwoju dziecka istotny jest prawidłowy przyrost masy ciała, który uzależniony jest od masy ciała kobiety przed zajściem w ciążę. Im niższy jest wskaźnik masy ciała BMI przed zajściem w ciążę, tym większy przyrost masy ciała w trakcie ciąży. W tabeli poniżej przedstawiono dozwolony przyrost masy ciała w zależności od BMI kobiety przed okresem ciąży.

    BMI przed ciążą (kg/m2) Dozwolony przyrost masy ciała w trakcie ciąży (kg)
    Niedowaga
    BMI <18,5
    12,5–18
    Prawidłowa masa ciała
    BMI 18,5–24,9
    11,5–16
    Nadwaga
    BMI 25–29,9
    7–11,5
    Otyłość
    BMI ≥30
    5–9

    Przyrost masy ciała należy regularnie kontrolować w ramach kolejnych wizyt kontrolnych. Wyniki na bieżąco powinny być wpisywane do karty przebiegu ciąży.

    W I trymestrze ciąży przyrost masy ciała powinien się mieścić w granicach 0,5–2 kg. Może się jednak zdarzyć, że z uwagi na występujące nudności i wymioty masa się zmniejszy, mimo to spadek ten nie powinien być większy niż 2 kg. W kolejnych miesiącach przyrost masy ciała jest większy, a najszybciej masa ciała wzrasta w III trymestrze. Nie należy jednak dopuścić do tego, aby przyrost masy ciała przekraczał 0,5 kg/tydzień.

    Czym grozi zbyt duży przyrost masy ciała w ciąży?

    Nadmierny przyrost masy ciała w trakcie ciąży zwiększa ryzyko otyłości i zespołu metabolicznego w wieku późniejszym. Może być także przyczyną powikłań ciążowych, takich jak: cukrzyca ciężarnych, nadciśnienie tętnicze, makrosomia płodu. Zwiększa także prawdopodobieństwo porodu przedwczesnego oraz konieczność zakończenia ciąży cesarskim cięciem.

    Czym grozi zbyt mały przyrost masy ciała w ciąży?

    Przede wszystkim wiąże się on z małą urodzeniową masą ciała. Zwiększa się także chorobowość i umieralność okołoporodowa, w przyszłości zwiększa się ryzyko zaburzeń rozwoju psychofizycznego. Mała urodzeniowa masa ciała zwiększa ryzyko wystąpienia w dorosłości chorób dietozależnych, takich jak: otyłość, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa i zaburzenia lipidowe.

    Pamiętaj!

    Dbaj o prawidłowy przyrost masy ciała w ciąży i pamiętaj, że odchudzanie w tym czasie jest bezwzględnie przeciwwskazane.

    Zapotrzebowanie na energię w poszczególnych trymestrach ciąży

    Błędy żywieniowe w czasie ciąży mogą polegać zarówno na nadmiernej konsumpcji pewnych produktów żywnościowych, jak i na niewłaściwym doborze produktów żywnościowych, co w konsekwencji może skutkować niewystarczającą podażą witamin i składników mineralnych.

    W I trymestrze ciąży zapotrzebowanie na energię nie zwiększa się w stosunku do zapotrzebowania przed okresem ciąży. Dopiero w II trymestrze zapotrzebowanie energetyczne zwiększa się o 360 kcal, a w III trymestrze o 475 kcal w stosunku do zapotrzebowania przed okresem ciąży.

    Wskazówki dotyczące sposobu odżywiania

    Istotnym elementem jest regularność spożywanych posiłków. Regularne posiłki sprzyjają utrzymaniu prawidłowych stężeń glukozy we krwi oraz warunkują właściwy przyrost masy ciała i zapobiegają rozwojowi nadwagi i otyłości.

    Istotne jest spożywanie 3 głównych posiłków, które dostarczają największą ilość kalorii, a także składników odżywczych (śniadanie I, obiad, kolacja) oraz 2 posiłków uzupełniających, takich jak II śniadanie i podwieczorek. Optymalne przerwy miedzy posiłkami to 3–4 godziny. Niewskazane jest ciągłe podjadanie ani przerwy między posiłkami dłuższe niż 4 godziny.

    Śniadanie

    Jest najważniejszym posiłkiem w ciągu dnia, dającym energię na cały dzień. Powinno się składać ze zdrowych węglowodanów w postaci pełnoziarnistego pieczywa lub owsianki. Należy pamiętać także o pełnowartościowym białku pochodzenia zwierzęcego (chuda, dobrej, jakości wędlina, ser twarogowy lub jajko) oraz o dobrej jakości tłuszczu (w postaci masła).

    Obiad

    Podstawą obiadu powinno być pełnowartościowe białko (kurczak, indyk, cielęcina, chuda wołowina, ryba, przynajmniej raz w tygodniu oraz potrawy z nasion roślin strączkowych). Posiłek należy uzupełnić węglowodanami złożonymi (kasza jęczmienna, gryczana, pęczak, makarony razowe, ryż brązowy) i dużą porcją warzyw, najlepiej surowych, z dodatkiem oleju rzepakowego lub oliwy z oliwek.

    Należy zrezygnować z produktów smażonych i zastąpić je produktami duszonymi, gotowanymi, grillowanymi, przygotowanymi w naczyniach niewymagających nadmiernych ilości tłuszczu.

    Kolacja

    Kolacja to ostatni posiłek w ciągu dnia, dlatego powinna lekka, ale urozmaicona. Podstawę mogą stanowić warzywa surowe lub duszone z dodatkiem chudych lub półtłustych serów, jajek, chudego mięsa, wędliny dobrej jakości lub ryby. Koniecznie dołącz pieczywo graham, razowe lub pełnoziarniste. Jeśli chcesz dobrze spać, kolację zjedz około 2 godzin przed pójściem do łóżka.

    II śniadanie i podwieczorek

    Bazuj na chudych przetworach mlecznych, takich jak jogurty, kefiry, maślanki oraz sery twarogowe. Można przygotowywać koktajle z dodatkiem owoców, pestek i nasion. Jako zdrową przekąskę do codziennego jadłospisu można włączyć także orzechy i niewielkie ilości suszonych owoców, takich jak morele, śliwki lub rodzynki.

    Źródła węglowodanów w diecie

    Węglowodany powinny być głównym źródłem energii w diecie. W pierwszej kolejności swój jadłospis należy oprzeć na węglowodanach złożonych, których dobrym źródłem są pieczywo pełnoziarniste, pieczywo razowe, pieczywo graham, grube kasze (gryczana, jęczmienna, pęczak), płatki owsiane, jęczmienne, gryczane, żytnie, orkiszowe, makarony razowe oraz ryż brązowy. Produkty te dostarczają witamin z grupy B, magnezu, cynku, żelaza oraz błonnika pokarmowego. Ten ostatni jest szczególnie istotny w diecie ciężarnej, gdyż reguluję perystaltykę jelit, zabezpieczając przed zaparciami.

    Codziennie należy spożywać 8 porcji węglowodanów (w I trymestrze) i 9 porcji (w II i III trymestrze)

    Jedna porcja to:

    • 1 porcja pieczywa – 2 kromki chleba (50 g)
    • 1 porcja kaszy, ryżu – 2 łyżki produktu przed ugotowaniem (30 g)
    • 1 porcja makaronu – 30 g produktu przed ugotowaniem
    • 1 porcja płatków zbożowych – 2 łyżki (30 g).

    Źródła białek w diecie

    Podstawowe źródła białka w diecie to mięso, ryby, jaja, produkty nabiałowe oraz nasiona roślin strączkowych. Zaleca się, aby produkty mięsne dostarczały 60% białka, a białko roślinne 40%.

    Spożycie mięsa

    Do jadłospisu należy włączyć chude gatunki mięs: kurczak, indyk, cielęcina, chuda wołowina, królik oraz chude mięso wieprzowe (takie jak schab i szynka). Mięso dostarcza pełnowartościowego białka, a także żelaza. Aby zwiększyć dostępność żelaza z produktów mięsnych, należy łączyć je z produktami zawierającymi witaminę C (np. bitki wołowe z dodatkiem kapusty kiszonej, polanej niewielką ilością oleju rzepakowego).

    Spożycie ryb

    Ryby powinny się znaleźć w jadłospisie 2 razy w tygodniu (porcja około 100–120 g). Idealnie, aby raz w tygodniu była to tłusta ryba morska. Poza dużą ilością białka, fosforu, jodu i witaminy D ryby, w szczególności tłuste ryby morskie, są dobrym źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych niezbędnych do prawidłowego rozwoju dziecka (zwłaszcza siatkówki oka oraz mózgu).

    Z uwagi na istniejące obecnie ryzyko zanieczyszczeń ryb morskich metalami ciężkimi (rtęcią, ołowiem i kadmem) oraz dioksynami kobiety w ciąży powinny zwrócić szczególną uwagę na gatunek spożywanych ryb. Za szczególnie niebezpieczne uznaje się ryby drapieżne i długo żyjące oraz takie gatunki, jak tuńczyk, rekin, miecznik i marlin.

    Kupując ryby, najlepiej wybierać te, które pochodzą z Oceanu Atlantyckiego, Pacyfiku lub Morza Północnego. Z ryb często spożywanych w Polsce najmniej rtęci zawierają łosoś norweski, śledź i mintaj.

    Spożycie jaj

    Jaja są bardzo dobrym źródłem pełnowartościowego białka, witamin A, D, E i K, witaminy B12 oraz m.in. fosforu, potasu, magnezu i żelaza. Należy pamiętać o tym, że przed spożyciem należy je poddać obróbce kulinarnej i jeść wyłącznie w formie ugotowanej (do past jajecznych, sałatek), smażonej (jajko sadzone) lub mocno ściętej jajecznicy. Pamiętaj, że w ciąży nie można jeść surowych jaj.

    Spożycie produktów nabiałowych

    Są one źródłem wapnia oraz witamin z grupy B. Do jadłospisu należy włączyć fermentowane napoje mleczne, takie jak: jogurty, kefiry, maślanki, mleka acidolfilne, najlepiej naturalne, bez dodatku cukru. Dużą ilość wapnia zawierają sery żółte, ale należy jeść je w ograniczonych ilościach z uwagi na zawartość tłuszczu i soli. Codziennie należy zjeść 3–4 porcje produktów nabiałowych.

    Jedna porcja to:

    • 200 ml mleka 2% tł., jogurtu, kefiru, maślanki
    • 100 g sera twarogowego półtłustego
    • 2 plasterki sera żółtego.

    Nasiona roślin strączkowych

    Doskonale sprawdzają się jako dodatek do sałatek lub do przygotowania past do pieczywa. Raz w tygodniu mogą także zastąpić posiłek mięsny. Soczewica, cieciorka, bób, fasola to nie tylko dobre źródło białka, ale także cynku, żelaza, manganu, miedzi, a przy tym dostarczają niewielkich ilości tłuszczu.

    Źródła tłuszczu w diecie

    W trakcie ciąży wzrasta zapotrzebowanie na nienasycone kwasy tłuszczowe, którego źródłem są dobrej jakości oleje roślinne: olej rzepakowy, oliwa z oliwek czy olej lniany. Źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych są także ryby morskie oraz orzechy (włoskie, laskowe, migdały) i nasiona (słonecznik, dynia, siemię lniane).

    Do sałatek stosuje się oleje tłoczone na zimno. Należy pamiętać, że nie nadają się one do smażenia. Do smarowania pieczywa należy stosować niewielkie ilości masła.

    Rola płynów

    Ciążą jest stanem, w którym wzrasta zapotrzebowanie na płyny. Wynika to m.in. z faktu zwiększenia się objętości krwi krążącej oraz zwiększenia masy narządów wewnętrznych kobiety. Średnie zapotrzebowanie na płyny w czasie ciąży wynosi 2–2,5 l/ dzień i uzależnione jest m.in. od temperatury i wilgotności otoczenia oraz od podejmowanej aktywności fizycznej.

    Właściwy poziom nawodnienia może zapobiegać także typowym dolegliwościom okresu ciąży, takim jak: nudności, wymioty, zaparcia. Nawet obrzęki pojawiające się często w III trymestrze ciąży nie są powodem do ograniczenia ilości przyjmowanych płynów.

    Najbardziej zalecana dla kobiet w ciąży jest woda mineralna niegazowana, niskosodowa, powinna stanowić ponad połowę wypijanych płynów w ciągu dnia. Dozwolone są także herbatki owocowe oraz herbatki ziołowe z ziół, które bezpiecznie można pić w ciąży. Jeśli wybiera się soki, należy wybierać naturalne soki warzywne i owocowe, koniecznie bez dodatku cukru. W bilans płynów wlicza się także zupy oraz mleko i fermentowane napoje mleczne. W ciąży należy ograniczyć lub całkowicie wyeliminować napoje zawierające kofeinę, takie jak kawa, herbata czarna i zielona. Kofeina zawarta jest także w kakao, czekoladzie oraz napojach typu cola. Te ostatnie najlepiej całkowicie wyeliminować, gdyż poza kofeiną zawierają także duże ilości cukrów prostych.

    Spożycie warzyw i owoców

    Warzywa i owoce są cennym źródłem witamin, składników mineralnych oraz błonnika pokarmowego. Zaleca się, aby kobieta ciężarna spożywała 300 g warzyw dziennie w I trymestrze i 400 g dziennie w II i III trymestrze.

    W diecie należy uwzględnić bogate w kwas foliowy warzywa liściaste, takie jak szpinak, brukselka, brokuły, sałata oraz jarmuż, a także nasiona roślin strączkowych. Aby zmniejszyć ryzyko infekcji w trakcie ciąży, do jadłospisu należy włączyć warzywa obfitujące w witaminę C. Zalicza się do nich paprykę, ogórki kiszone, kapustę kiszoną oraz natkę pietruszki.

    Z uwagi na zawartość witaminy A warto jeść marchew i dynię.

    Warzywa powinno się jeść w formie surówek z dodatkiem niewielkiej ilości oleju roślinnego lub poddane blanszowaniu (gotowanie w bardzo niewielkiej ilości wody).

    W ciąży należy pamiętać także o owocach. W I trymestrze ciężarna powinna spożywać 300 g owoców dziennie, a w II i III trymestrze 400 g dziennie. Ważne są owoce bogate w witaminę C, takie jak porzeczki czarne i czerwone, truskawki, agrest, maliny, kiwi i owoce dzikiej róży. Żródłem ß-karotenu powinny być morele, mango, brzoskwinie, melony.

    Owoce najlepiej jeść dojrzałe, surowe, niepoddane procesowi gnicia. Dobrym rozwiązaniem jest także przygotowanie koktajli owocowych.

    Co ze słodkimi przekąskami?

    Jedzenie nadmiaru słodyczy sprzyja nadwadze i otyłości oraz zwiększa ryzyko cukrzycy ciążowej. Ponadto jedząc słodkie rzeczy, zmniejsza się chęć na spożycie wartościowych posiłków. W wyrobach cukierniczych, poza nadmiarem cukru lub wysokofruktozowego syropu kukurydzianego, znajdują się także niekorzystne izomery trans kwasów tłuszczowych oraz sztuczne barwniki i aromaty.

    Jeśli ma się ochotę na coś słodkiego, najlepszym rozwiązaniem jest gorzka czekolada bądź ciasteczka przygotowane we własnym zakresie (muffinki z mąki pełnoziarnistej, ciasteczka owsiane). W ramach drugiego śniadania lub podwieczorku można zjeść niewielkie ilości owoców suszonych, takich jak figi, morele czy śliwki.

    Udział soli w diecie

    Źródłem soli w diecie jest zarówno sól, którą dodajemy do przygotowania potraw, jak i sól znajdująca się w wędlinach, serach żółtych, mieszankach przyprawowych i innych produktach, takich jak keczup, musztarda.

    Zamiast soli, podczas przygotowania potraw, warto stosować suszone zioła, takie jak zioła prowansalskie, bazylię, majeranek czy oregano.

    W przypadku nadciśnienia ciążowego i tendencji do obrzęków należy zwrócić szczególną uwagę na ograniczenie soli w diecie.

    Czego należy bezwzględnie unikać?

    Picie alkoholu i palenie papierosów

    W ciąży bezwzględnie należy wyeliminować picie alkoholu (nawet w bardzo niewielkich ilościach) oraz palenie papierosów. Alkohol jest substancją, która przechodzi przez łożysko do krwiobiegu płodu. Powoduje trwałe uszkodzenie struktury i funkcji mózgu oraz niedotlenienie. Spożywanie alkoholu w ciąży wiąże się z ryzykiem wystąpienia płodowego zespołu alkoholowego (fetal alcohol syndrome – FAS). Podobnie związki toksyczne pochodzące z dymu tytoniowego przenikają do łożyska, kumulują się w nim i zaburzają jego strukturę i właściwe funkcjonowanie. Znany jest związek między paleniem papierosów przez kobietę w ciąży ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia astmy oskrzelowej oraz nawracających infekcji dolnych dróg oddechowych.

    Są jeszcze inne produkty, których należy unikać. Zalicza się do nich:

    • surowe i niedopieczone mięso, np. befsztyk krwisty lub półkrwisty, tatar
    • wędliny surowe i dojrzewające, np. szynka parmeńska, salami, kindziuk
    • niepasteryzowane mleko i przetwory z niego przygotowane, np. oscypek, bundz, feta
    • sery pleśniowe, np. brie, camembert, roquefort, gorgonzola
    • surowe lub niedogotowane jajka, np. kogel-mogel, lekko ścięta jajecznica
    • słodkie napoje gazowane
    • słodziki
    • żywność typu fast-food oraz posiłki instant (zupki w proszku, sosy w proszku).

    Należy pamiętać, aby owoce i warzywa przed zjedzeniem dokładnie umyć i nie spożywać nigdy produktów żywnościowych, gdy upłynęła data ważności do spożycia.

    Piśmiennictwo:

    Eriksson J.G., Forsén T., Tuomilehto J., i wsp.: Early growth and coronary heart disease in later life: longitudinal study. BMJ. 2001; 322(7292): 949–953.
    Lopez-Jaramillo P., Gomez-Arbelaez D., Sotomayor-Rubio A. i wsp.: Maternal undernutrition and cardiometabolic disease: a latin american perspective. BMC Med. 2015; 13: 41.
    Poradnik żywienia kobiet w ciąży. Instytut Matki i Dziecka, Klinika Położnictwa i Ginekologii.
    Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie opieki przedporodowej w ciąży o prawidłowym przebiegu.
    Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. „Opieka położnicza nad ciężarną otyłą”. Ginekol. Pol. 2012; 83: 795–799.
  • Ciąża u chorej z przewlekłą niewydolnością nerek
    Przewlekła choroba nerek może wpływać na popęd seksualny kobiety, płodność (zdolność do zajścia w ciążę), rozwój ciąży oraz występowanie powikłań ciąży.
    Więcej

    Czy możliwa jest ciąża u kobiety z chorobą nerek?

    Przewlekła choroba nerek może wpływać na popęd seksualny kobiety, płodność (zdolność do zajścia w ciążę), rozwój ciąży oraz występowanie powikłań ciąży.

    Bardzo zaawansowana choroba nerek (gdy obecna jest ciężka niewydolność nerek) prowadzi do zaburzeń hormonalnych, czego efektem są zaburzenia miesiączkowania oraz owulacji. Zwykle występują, gdy przesączanie kłębuszkowe, czyli tzw. GFR, zmniejszy się poniżej 15 ml/min/1,73 m2, jednak mogą występować już wcześniej, gdy GFR jest większe. W tym czasie cykle mogą być bezowulacyjne. Gdy GFR wynosi <5 ml/min/1,73 m2, to miesiączki ustają. Ze względu na zaburzenia hormonalne dość wcześnie może dojść do osłabienia popędu płciowego.

    Najważniejsze czynniki mające wpływ na zdolność do zajścia w ciążę oraz przebieg ciąży u kobiety z chorobą nerek to:

    • stadium przewlekłej choroby nerek (czyli jak ciężka jest niewydolność nerek)
    • wielkość białkomoczu
    • nadciśnienie tętnicze oraz inne przewlekłe choroby, np. cukrzyca, choroba serca
    • wiek i ogólny stan zdrowia.

    Jeżeli brak innych przewlekłych chorób i czynność nerek jest prawidłowa lub nieznacznie tylko upośledzona (stadium 1 i 2 choroby nerek; stężenie kreatyniny we krwi nie przekracza 120 µmol/l; GFR >60 ml/min/1,73 m2), nie ma białkomoczu lub tylko niewielki (dobowa utrata białka mniejsza niż 0,5 g), ciśnienie krwi jest prawidłowe, to przebieg ciąży jest prawidłowy, ale zwiększa się ryzyko stanu przedrzucawkowego (tzw. zatrucia ciążowego).

    Czy choroba nerek zwiększa ryzyko powikłanego przebiegu ciąży i rozwoju płodu?

    Przewlekła choroba nerek zwiększa ryzyko powikłanego przebiegu ciąży, ryzyko to jest tym większe, im bardziej ciężka jest choroba nerek. Dotyczy to zarówno powikłań przebiegu ciąży, jak i zaburzeń w rozwoju dziecka. Występuje więc ryzyko dla matki w związku ze zdarzającymi się powikłaniami ciąży zagrażającymi nawet jej życiu. Może się także pogorszyć choroba nerek. Występuje również ryzyko dla dziecka, gdyż jego rozwój może być opóźniony. Czasem następuje poród przedwczesny.

    U kobiety z chorobą nerek (zwłaszcza gdy ma również nadciśnienie tętnicze, co jest częste w przypadku choroby nerek) częściej rozwija się stan przedrzucawkowy (tzw. zatrucie ciążowe) i jego przebieg jest cięższy. Jego następstwem może być pilna konieczność szybkiego rozwiązania ciąży (nawet jeżeli dziecko nie jest jeszcze w pełni zdolne do życia), a nawet śmierć matki, jeżeli wystąpią ciężkie powikłania (np. rzucawka, obrzęk mózgu, niewydolność krążenia i oddychania).

    Sama choroba nerek nie jest groźna dla płodu, tzn. nie prowadzi do wystąpienia wad wrodzonych lub rozwojowych. Wyjątkiem są oczywiście dziedziczone choroby nerek, które mogą zostać przekazane dziecku wraz z genami matki lub ojca, jednak nie ma to związku z zaburzeniami w organizmie matki spowodowanymi chorobą nerek.

    Choroba nerek, jeżeli jest zaawansowana, często powoduje opóźniony rozwój dziecka (np. jest mniejsze niż powinno być w danym tygodniu ciąży), a także stanowi przyczynę przedwczesnego porodu (zwykle przed 40. tyg. ciąży). Może również wystąpić tzw. wielowodzie, czyli nadmierna objętość wód płodowych.

    Czy ciąża może pogorszyć przebieg choroby nerek?

    W prawidłowej ciąży u zdrowej kobiety nerki ulegają powiększeniu i o 50% zwiększa się przez nie przepływ krwi. Rośnie ich obciążenie pracą, gdyż muszą również usuwać produkty przemiany materii rozwijającego się dziecka.

    Gdy nerki matki są już uszkodzone przez chorobę nerek, to uszkodzenie to może się nasilić w przebiegu ciąży. Ryzyko jest tym większe, im cięższa jest niewydolność nerek i jest już istotne, gdy stężenie kreatyniny we krwi jest większe niż 150 µmol/l, zwłaszcza gdy występuje również białkomocz lub ciężkie nadciśnienie tętnicze. Jeżeli niewydolność nerek jest ciężka, to w trakcie ciąży może być konieczne leczenie dializami. Ciąża zwykle prowadzi do zwiększenia białkomoczu, jeżeli był stwierdzony przed ciążą.

    Czy choroba nerek zaburza pierwsze objawy ciąży?

    Początek ciąży u kobiety z chorobą nerek i zaburzeniami miesiączkowania może zostać nierozpoznany. Brak kolejnych krwawień nie nasuwa kobiecie podejrzenia ciąży, gdyż dłuższe przerwy pomiędzy krwawieniami występowały już wcześniej. Pierwszymi objawami ciąży mogą być np. uczucie stałego zmęczenia, nudności, obrzęki, problemy z nadciśnieniem tętniczym. Standardowe testy ciążowe, również tzw. domowe, kupowane w aptece, są tak samo wiarygodne u kobiety z chorobą nerek, jak u zdrowej kobiety.

    Czy leki stosowane w chorobach nerek są niebezpieczne w ciąży?

    Choroba nerek i jej powikłania wymagają często przyjmowania wielu leków. Leki te mogą przechodzić przez łożysko do organizmu dziecka i być dla niego szkodliwe. Każda kobieta, u której jest możliwość zajścia w ciążę i która przyjmuje leki, powinna dobrze wiedzieć, czy są one niebezpieczne dla płodu. W każdym przypadku podejrzenia możliwości ciąży leki takie należy przestać przyjmować i zgłosić się do lekarza, który oceni sytuację i w razie konieczności zmieni leki.

    Z powodu nadciśnienia tętniczego, w celu zmniejszenia białkomoczu oraz w celu zwalniania postępu choroby nerek pacjenci z chorobą nerek bardzo często przyjmują tzw. inhibitory konwertazy angiotensysny lub blokery receptora angiotensynowego. Leki te są niebezpieczne dla rozwoju dziecka (w II i III trymestrze) i zaleca się ich odstawienie.

    Niebezpieczne w początkowym okresie ciąży (ryzyko wad rozwojowych) są niektóre leki immunosupresyjne stosowane w zapaleniach nerek (np. cyklofosfamid, metotreksat, mykofenolan). Zgodnie z zasadą nie należy przyjmować żadnego leku (również dostępnego bez recepty) lub żadnej substancji chemicznej bez konsultacji z lekarzem i sprawdzenia, czy jest bezpieczny w ciąży.

    Ze względu na duże ryzyko stanu przedrzucawkowego zaleca się profilaktyczne stosowanie małej dawki kwasu acetylosalicylowego (75 mg/dzień) od 12. tygodnia ciąży.

    Planowanie ciąży

    Ze względu na zagrożenie pogorszenia choroby nerek oraz wielu powikłań ciąża u kobiety z chorobą nerek powinna być świadomie zaplanowana po rozważeniu ryzyka dla matki, ryzyka pogorszenia choroby nerek, ryzyka powikłań ciąży oraz ryzyka dla dziecka.

    Ze względu na te zagrożenia na ogół odradza się ciążę kobietom z istotnym uszkodzeniem nerek (stadium III i większe przewlekłej choroby nerek). Oczywiście w każdym przypadku należy ryzyko ocenić indywidualnie, gdyż bardzo istotne są również inne czynniki, takie jak rodzaj choroby nerek (czy szybko postępuje?), wielkość białkomoczu, nadciśnienie tętnicze, konieczność nieprzerwanego przyjmowania leków, które mogą być szkodliwe dla dziecka.

    U niektórych kobiet choroba nerek jest dziedziczna lub wrodzona i ryzyko przekazania jej dziecku należy omówić z lekarzem, który może skierować parę przyszłych rodziców do poradni genetycznej.

    Jakie metody antykoncepcji zaleca się w przypadku choroby nerek?

    Stosowane metody antykoncepcji muszą być skuteczne, nawet jeżeli cykle kobiety są nieregularne i zaburzone (nadal jest ryzyko ciąży). Niektóre metody hormonalne mogą być przeciwwskazane ze względu na nadciśnienie tętnicze. Metody mechaniczne są bezpieczne. Kobiety przyjmujące leki immunosupresyjne nie powinny stosować wkładek wewnątrzmacicznych ze względu na ryzyko zakażenia.

    Ciąża u kobiety leczonej dializami

    Bardzo rzadko dochodzi do ciąży u kobiety w wieku rozrodczym leczonej dializami. W większości przypadków są to młodsze kobiety niedługo po rozpoczęciu leczenia dializami. W miarę zwiększania długości dializoterapii zmniejsza się zdolność do zajścia w ciążę.

    Dotychczasowe dane wskazują, że:

    • ciąża jest możliwa tylko u niewielu z nich (ok. 2–3%)
    • ok. 20% ciąż kończy się wczesnym poronieniem
    • w większości przypadków dochodziło do przedwczesnego porodu, zwykle ok. 32. tygodnia ciąży.

    Jednak w ostatnich latach wyniki te znacznie się poprawiły wskutek stosowania intensywnego leczenia dializami. Wskutek zwiększenia tzw. dawki dializy (co oznacza wydłużenie czasu trwania dializy lub wykonywanie częstszych dializ) więcej młodych kobiet jest zdolnych do zajścia w ciążę oraz zdecydowana większość ciąż (ponad 80%) kończy się urodzeniem dziecka zdolnego do życia.

    Dializowana ciężarna zostaje objęta ścisłą opieką przez zespół obejmujący nefrologa, ginekologa położnika, neonatologa, dietetyka oraz innych specjalistów w razie potrzeby. Rozwój dziecka musi być kontrolowany częściej niż u zdrowej kobiety. Najważniejsze jest zwiększenie intensywności dializoterapii. Liczbę hemodializ zwiększa się z 3 do 5–7 w tygodniu. Można również zmienić schemat dializoterapii, np. przejść na codzienne nocne wydłużone (6 h) hemodializy.

    Częstsze dializy powodują, że ciśnienie krwi jest niższe i bardziej stabilne oraz mniejsze są wahania zawartości wody i różnych substancji w organizmie matki. Kobieta może spożywać bardziej urozmaicone pożywienie i w większych ilościach, co jest konieczne dla prawidłowego rozwoju dziecka.

    Ważne jest skuteczne leczenie niedokrwistości poprzez wyrównywanie niedoboru żelaza oraz podawanie erytropoetyny. Należy kontrolować przyrost masy ciała i odpowiednio regularnie zwiększać tzw. suchą masę ciała w miarę zaawansowania ciąży (docelowy przyrost w czasie całej ciąży to 11–14 kg).

    Jeżeli dotychczas kobieta poddawana była dializom otrzewnowym, to można je bezpiecznie i skutecznie kontynuować do czasu, gdy wypełnianie jamy otrzewnej płynem będzie sprawiało dyskomfort. Zwykle w końcowym okresie ciąży konieczne jest wykonywanie hemodializ.

    Ciąża u kobiety po przeszczepieniu nerki

    Po udanym przeszczepieniu nerki kobieta odzyskuje płodność po 4–6 miesiącach. Jednak przewlekła choroba w poprzednich latach powoduje, że u tych kobiet menopauza występuje 4–5 lat wcześniej, co oznacza, że u kobiet bliskich menopauzie cykle mogą już nie wrócić. W ciążę zachodzi tylko część (nie więcej niż 50%) starających się o to kobiet po przeszczepieniu nerki. Eksperci są zgodni, że w pierwszym roku (niektórzy zalecają nawet 2 lata) po przeszczepieniu ciąży należy zdecydowanie unikać. W tym czasie największe jest ryzyko odrzucenia przeszczepu oraz różnych zakażeń, co się wiąże z koniecznością stosowania wielu leków o bardzo szkodliwym wpływie na ciążę.

    Warunki dobrego rokowania dla ciąży to dobra i stabilna czynność przeszczepu (stężenie kreatyniny we krwi mniejsze niż 140 µmol/l), białkomocz mniejszy niż 0,5 g na dobę oraz brak zakażeń szkodliwych dla ciąży (np. cytomegalia).

    Ciąża powinna być zaplanowana w porozumieniu z prowadzącym lekarzem. Konieczna może być modyfikacja leczenia immunosupresyjnego. Sześć tygodni przed próbą zajścia w ciążę należy odstawić mykofenolan i rapamycynę. Cyklosporyna, takrolimus, prednizon i azatiopryna są bezpiecznie w ciąży. Konieczne może być częstsze kontrolowanie stężenia leków immunosupresyjnych we krwi.

    Dotychczasowe dane wskazują, że u jednej trzeciej ciężarnych z przeszczepioną nerką rozwija się stan przedrzucawkowy, a ponad połowa kończy się przedwczesnym, porodem ze względu na zagrożenie zdrowia matki lub dziecka.

    Poród u kobiety z chorobą nerek

    Poród naturalny jest najlepszym sposobem rozwiązania ciąży i choroba nerek lub leczenie dializami nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Jednak w większości przypadków pojawiają się wskazania do cięcia cesarskiego, takie jak zagrożenie dla matki lub dziecka, konieczność pilnego rozwiązania z powodu powikłań (np. stan przedrzucawkowy) lub słaba czynność skurczowa macicy i przedłużający się poród.

    Karmienie piersią

    Jeżeli kobieta nie musi przyjmować leków, które przenikają do mleka i mogą być szkodliwe dla dziecka, to choroba nerek nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią.

    Czy mężczyzna z chorobą nerek może być ojcem?

    Ciężka niewydolność nerek, zwłaszcza gdy jest konieczne leczenie dializami, powoduje zmniejszenie popędu płciowego oraz upośledzenie płodności mężczyzny (pogorszenie jakości nasienia). Dotyczy to również młodych mężczyzn, jednak przede wszystkim mężczyzn w średnim wieku i starszych, zwłaszcza z innymi przewlekłymi chorobami (miażdżyca, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze). Po udanym przeszczepieniu nerki płodność mężczyzny może się znacznie poprawić.

  • Czy seks w czasie ciąży jest bezpieczny?
    Jestem w 7. tygodniu ciąży i pani doktor powiedziała mi, żeby raczej powstrzymać się od współżycia przez te 9 miesięcy, bo zdarza się, że przychodzą do niej pacjentki, które po współżyciu plamią lub mają silne bóle brzucha.
    Więcej

    Pytanie nadesłane do redakcji

    Czy seks podczas ciąży może być niebezpieczny? Jestem w 7. tygodniu ciąży i pani doktor powiedziała mi, żeby raczej powstrzymać się od współżycia przez te 9 miesięcy, bo zdarza się, że przychodzą do niej pacjentki, które po współżyciu plamią lub mają silne bóle brzucha.

    Odpowiedziała

    prof. dr n. med. Violetta Skrzypulec-Plinta
    ginekolog położnik, endokrynolog, seksuolog
    Kierownik Katedry Zdrowia Kobiety Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

    Szanowna Pani,
    ciąża to wyjątkowy okres w życiu każdej kobiety. Przez okres 40 tygodni w organizmie przyszłej matki zachodzi wiele zmian, które zapewniają prawidłowy rozwój dziecka. Zmianom podlega również sfera seksualna, która jest nierozłącznym elementem życia każdego człowieka. Seksualność sprawia, że na każdym etapie życia można podejmować nowe związane z nią wyzwania, czerpać radość z nowych jej aspektów, ale również przyjmować wynikające z niej ograniczenia. Takim właśnie czasem jest ciąża, która dla niektórych par będzie okresem nowych doznań seksualnych, a dla kolejnych zostanie odsunięta na dalszy plan.

    Niektórzy ginekolodzy zalecają zaniechania współżycia w czasie ciąży, z uwagi na możliwość wystąpienia porodu przedwczesnego, czy infekcji przenoszonych drogą płciową.

    Powstrzymanie się ciężarnej od współżycia płciowego jest bezwzględnie konieczne w przypadku niektórych powikłań ciąży, takich jak:

    • zagrażające poronienie
    • niewydolność cieśniowo-szyjkowa
    • łożysko przodujące
    • pojawienie się przedwczesnej czynności skurczowej.

    W ciąży, która przebiega bez komplikacji pary mogą podejmować stosunki płciowe, a zmiany fizyczne towarzyszące ciąży mogą zintensyfikować doznania erotyczne.

    W Pani przypadku, proszę jeszcze raz porozmawiać z ginekologiem prowadzącym ciążę na temat współżycia w czasie ciąży.

    Proszę również pamiętać, że seks w czasie ciąży nie musi oznaczać pełnego stosunku płciowego. Czułość i bliskość jest również ważna w tym czasie i zbliża partnerów do siebie.

    Piśmiennictwo:

    Lew-Starowicz Z., Skrzypulec V. (red.). Podstawy seksuologii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010.
    Marcyniak M., Hamela-Olkowska A., Czajkowski K.: Współżycie płciowe podczas ciąży a ryzyko porodu przedwczesnego. Med. Wieku Rozw. 2003; 7(3) (supl. 1): 167-173.
    Sayle A.E., Savitz D.A., Thorp J.M. i wsp.: Sexual activity during late pregnancy and risk of preterm delivery. Obstet. Gynecol. 2001; 97(2): 283-289.
  • Stosowanie preparatów wapnia w ciąży - możliwe powikłania
    Jestem w ciąży w 10. tygodniu i jestem alergiczką. Powiedziano mi, że nie mogę przyjmować Calcium, bo działa to źle na łożysko i że mogę dziecko stracić, a wyczytałam w Internecie, że można przyjmować Calcium. Proszę mi powiedzieć, jakie mogą być powikłania po stosowaniu wapnia w ciąży?
    Więcej

    Pytanie nadesłane do redakcji

    Jestem w ciąży w 10. tygodniu i jestem alergiczką. Powiedziano mi, że nie mogę przyjmować Calcium, bo działa to źle na łożysko i że mogę dziecko stracić, a wyczytałam w Internecie, że można przyjmować Calcium. Proszę mi powiedzieć, jakie mogą być powikłania po stosowaniu wapnia w ciąży?

    Odpowiedziała

    prof. dr n. med. Violetta Skrzypulec-Plinta
    ginekolog położnik, endokrynolog, seksuolog
    Kierownik Katedry Zdrowia Kobiety Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

    Wapń jest podstawowym składnikiem mineralnym organizmu, który współtworzy tkankę kostną. Odpowiednia podaż tego makroelementu u matek, zwłaszcza podczas ciąży i karmiących piersią jest bardzo ważna. Wapń poprawia funkcje metaboliczne, zdrowie kości, funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego. Całkowite stężenie wapnia zmniejsza się w czasie ciąży, ze względu na wzrost objętości osocza i zwiększenie przesączania kłębuszkowego. Wapń zapobiega również nadciśnieniu tętniczemu, czyli głównej przyczynie stanu przedrzucawkowego. Całkowita zawartość wapnia w organizmie człowieka dorosłego wynosi ok. 1200 g. Minimalne zapotrzebowanie na wapń ocenia się u dorosłych na 800-1000 mg/d. Do 24. rż. zaleca się spożywanie co najmniej 1200 mg/d.

    Podstawowym źródłem wapnia dla człowieka jest żywność. W przypadku niedoboru tego pierwiastka, lekarz może zalecić jego suplementację preparatami wapnia.

    Należy jednak pamiętać, że preparatów wapnia nie można stosować w przypadku hiperkalcemii (nadmiaru wapnia we krwi), niewydolności nerek, kamicy nerkowej, sarkoidozy czy chorób serca. Nie ma przeciwwskazań do przyjmowania tego preparatu w ciąży, pod warunkiem niedoboru tego pierwiastka w diecie. Nadmierna podaż wapnia może się wiązać z nieprawidłową suplementacją, często prowadzoną bez nadzoru lekarskiego. Również połączenie suplementacji wapnia z dietą bogatą w ten pierwiastek może skutkować powikłaniami. W takim przypadku mogą się pojawić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak wzdęcia, zaparcia, biegunka lub objawy hiperkalcemii, w tym zaburzenia czynności nerek (wielomocz, kamica), osłabienie, zaburzenia orientacji i senność. Należy również pamiętać, że wapń zmniejsza wchłanianie innych minerałów, takich jak żelazo czy cynk.

    Uważa się, że nadmiar wapnia może wpływać również na kalcyfikację (zwapnienie) naczyń łożyskowych. Mechanizm tego zjawiska jest jeszcze wciąż badany. Zatem w Pani przypadku należałoby rozważyć, czy terapia dodatkowymi preparatami wapnia przyniesie więcej korzyści czy nie. Warto oznaczyć stężenie wapnia i przeanalizować wynik z ginekologiem prowadzącym ciążę oraz unikać (jeżeli to możliwe) kontaktu z alergenami.

    Piśmiennictwo:

    Agababov R.M., Abashina T.N., Suzina N.E., Vainshtein M.B., Schwartsburd P.M.: Link between the early calcium deposition in placenta and nanobacterial-like infection. J. Biosci. 2007; 32(6): 1163-1168.
    Jiang N., Liu Q., Liu L., Yang W.W., Zeng Y.: The effect of calcium channel blockers on prevention of preeclampsia in pregnant women with chronic hypertension. Clin. Exp. Obstet. Gynecol. 2015; 42(1): 79-81.
  • Zakażenie układu moczowego w ciąży
    W ciąży występują dodatkowe czynniki sprzyjające występowaniu zakażeń układu moczowego. Kiedy zgłosić się do lekarza? Jakie są metody leczenia?
    Więcej

    Co to jest i jakie są przyczyny?

    Zakażenie układu moczowego to obecność drobnoustrojów (najczęściej bakterii) w drogach moczowych. W prawidłowych warunkach drogi moczowe powyżej zwieracza pęcherza moczowego są jałowe, jednak w niektórych sytuacjach dochodzi do wnikania drobnoustrojów i namnażania w drogach moczowych, co stanowi przyczynę stanu zapalnego.

    Zdecydowana większość przypadków to zapalenie pęcherza moczowego. Znacznie poważniejsze jest zakażenie spowodowane wniknięciem bakterii poprzez moczowód do jednej lub obu nerek, co powoduje rozwój odmiedniczkowego zapalenia nerek. Obecność bakterii w układzie moczowym nie zawsze prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i objawów choroby. Jeżeli nie ma objawów zakażenia, a badania wykazują obecność bakterii, mówimy o bakteriomoczu bezobjawowym. U ciężarnych bakteriomocz bezobjawowy wymaga leczenia (chociaż nie ma objawów zakażenia), gdyż u wielu z nich (ok. 40%) w późniejszym okresie ciąży (trymestr II i III) zakażenie rozszerzy się na górne drogi moczowe i wystąpią objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek.

    Zakażenie układu moczowego występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn, ze względu na krótką cewkę moczową oraz małą odległość pomiędzy odbytem a ujściem cewki moczowej.

    W ciąży występują dodatkowe czynniki sprzyjające występowaniu zakażeń układu moczowego. Powiększająca się macica powoduje ucisk na moczowody, co utrudnia odpływ moczu z nerek. Objawia się to poszerzeniem miedniczki nerkowej i kielichów. Może być widoczne w obu nerkach, jednak jest znacznie częstsze po stronie prawej i występuje u ok. 90% ciężarnych kobiet. W badaniu USG widoczne może być już od 10. tygodnia ciąży, poszerzenie miedniczki powiększa się wraz z zaawansowaniem ciąży. Pod wpływem zmian hormonalnych zmniejsza się również napięcie mięśni moczowodów i miedniczek, co dodatkowo sprzyja zastojowi moczu i ułatwia rozwój zakażeń układu moczowego. Ponadto u niektórych ciężarnych w moczu obecna jest glukoza (nawet jeżeli nie chorują na cukrzycę), co sprzyja namnażaniu się bakterii w drogach moczowych.

    Przyczyną zakażenia układu moczowego najczęściej (prawie w 90%) jest bakteria Escherichia coli (E. coli), nazywana potocznie pałeczką kałową, gdyż powszechnie występuje w jelicie grubym. Bakteria ta może się przedostać z odbytu do ujścia cewki moczowej, następnie do pęcherza, a w rzadszych przypadkach jeszcze wyżej, do jednej lub obu nerek. W pojedynczych przypadkach stwierdza się inne bakterie, jak Klebsiella, Proteus, Enterobacter, Staphylococcus.

    Zakażenie układu moczowego u kobiety ciężarnej należy leczyć, gdyż może prowadzić do problemów, takich jak przedwczesny poród lub mała masa ciała noworodka.

    W ciąży może również dojść do kolonizacji (czyli obecności i namnażania bez wywoływania objawów i dolegliwości) dróg moczowych przez tzw. paciorkowce grupy B. Nie wywołują one zakażenia układu moczowego, ale ich obecność w układzie moczowym świadczy o kolonizacji również pochwy, co stanowi zagrożenie dla dziecka, które może ulec zakażeniu podczas porodu. U około 25% zdrowych kobiet występuje nosicielstwo paciorkowców grupy B w pochwie. Obecność tych bakterii w pochwie lub odbytnicy u kobiety ciężarnej przed porodem jest wskazaniem do odpowiedniego postępowania profilaktycznego i leczenia, aby zapobiec zakażeniu noworodka.

    Jak często występuje zakażenie układu moczowego w ciąży?

    Bakteriomocz bezobjawowy występuje u 5–10% zdrowych ciężarnych kobiet. Objawy zapalenia pęcherza lub odmiedniczkowego zapalenia nerek występują u 2–4% ciężarnych i u większości (70–80%) poprzedzone są przez bakteriomocz bezobjawowy.

    Jak się objawia?

    Bakteriomocz bezobjawowy to zakażenie układu moczowego, nie wywołuje żadnych dolegliwości i objawów. Jest to rodzaj nosicielstwa bakterii w cewce moczowej i pęcherzu.

    Typowe objawy ostrego zapalenia pęcherza to ból lub pieczenie podczas oddawania moczu, konieczność częstego lub natychmiastowego oddawania moczu, pobolewanie w dole brzucha. Może wystąpić czerwone lub ciemnobrunatne zabarwienie moczu spowodowane obecnością krwi (krwiomocz), co jest wynikiem zapalenia błony śluzowej pęcherza. Niektóre z tych objawów, jak częstsze parcie na pęcherz, częstsze oddawanie moczu oraz oddawanie moczu w nocy występują w prawidłowej ciąży bez zakażenia układu moczowego. Dlatego na zapalenie pęcherza wskazuje pojawianie się dodatkowych objawów, jak pieczenie lub ból podczas oddawania moczu, ból w dole brzucha, zmiana koloru moczu (ciemny lub czerwony) lub wyraźnie częstsze oddawanie moczu niż przed paru dniami.

    Gdy wystąpi odmiedniczkowe zapalenie nerek (dojdzie do zakażenia nerki), zwykle pojawia się gorączka (>38°C), często z dreszczami, ból w okolicy nerki po jednej stronie lub obu stronach, brak apetytu, nudności, wymioty oraz ogólne złe samopoczucie. Ból częściej występuje po stronie prawej, gdyż częściej dochodzi do zakażenia nerki prawej. Objawy zakażenia nerki mogą wystąpić po kilku dniach objawów zapalenia pęcherza lub mogą wystąpić nagle.

    Co robić w razie wystąpienia objawów?

    W przypadku wystąpienia objawów zakażenia układu moczowego lub jego podejrzenia należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza rodzinnego, lekarza prowadzącego ciążę lub lekarza pomocy doraźnej (ambulatorium pogotowia ratunkowego, izba przyjęć szpitala).

    Konieczne będzie wykonanie badania moczu, posiewu moczu, a niekiedy również badań krwi lub USG.

    Jak lekarz ustala rozpoznanie?

    Bakteriomocz bezobjawowy rozpoznaje się, jeżeli nie ma objawów zakażenia układu moczowego, ale w posiewie moczu wykonanym dwa razy obecne są bakterie jednego typu i ich liczba przekracza 100 000 (czyli 105) w 1 mililitrze moczu.

    Aby wyniki badania moczu były prawdziwe, próbki moczu należy pobrać prawidłowo. Najczęściej mocz do badań uzyskuje się z tzw. środkowego strumienia, w odpowiedni sposób, tak aby nie uległa zanieczyszczeniu bakteriami znajdującymi się w okolicy cewki moczowej.

    Prawidłowy sposób pobrania próbki moczu

    Należy dokładnie umyć (wodą z mydłem lub płynem do higieny intymnej) okolicę zewnętrznego ujścia cewki moczowej, rozchylając jedną ręką zewnętrzne wargi sromowe, a drugą ręką przemywając okolicę ujścia cewki moczowej w kierunku od przodu do tyłu. Następnie utrzymując rozchylone wargi sromowe, należy rozpocząć oddawanie moczu do ubikacji, następnie ok. 20 mililitrów do naczynia. Końcowa partia moczu trafia do ubikacji.

    Próbkę moczu najlepiej pobrać do specjalnie do tego przeznaczonego pojemnika (kupionego w aptece lub otrzymanego w laboratorium analitycznym), ostatecznie do innego, dokładnie wymytego pojemnika ze szczelnym zamknięciem. Próbka moczu powinna zostać poddana badaniu w ciągu 2 godzin od pobrania. Jeżeli próbka nie może być niezwłocznie dostarczona do laboratorium, to można ją przez kilka godzin przechowywać w lodówce w temperaturze 4–6oC.

    Jeżeli kobieta nie jest zdolna samodzielnie prawidłowo pobrać próbki moczu do badań, to zwykle uzyskuje się ją, wprowadzając jednorazowo cewnik do pęcherza.

    Zgłaszane przez ciężarną dolegliwości oraz objawy pozwalają podejrzewać lub rozpoznać zapalenie pęcherza lub odmiedniczkowe zapalenie nerek. Ból podczas wstrząsania okolicy nerki (poprzez lekkie uderzenie pięścią) może świadczyć o zakażeniu nerki (tzw. objaw Goldflama). Badanie ginekologiczne (aby wykluczyć zapalenie pochwy lub szyjki macicy) oraz ocena rozwoju płodu należy przeprowadzić u każdej ciężarnej z objawami zakażenia układu moczowego. W każdym przypadku wykonuje się ogólne badanie moczu i posiew moczu. Zwiększona liczba leukocytów w moczu potwierdza obecność zapalenia. W moczu może również występować krew (erytrocyty) oraz białko. Wynik posiewu zwykle jest dostępny po około 48 godzinach i wskazuje czy w badanym moczu są bakterie, jakiego typu oraz jak liczne. Jeżeli liczba jednego typu bakterii przekracza 1000 (czyli 103) w 1 mililitrze moczu u ciężarnej z objawami zakażenia, to wynik taki potwierdza obecność zakażenia. W takich przypadkach określa się również wrażliwość bakterii na antybiotyki (tzw. antybiogram), co pomaga lekarzowi wybrać odpowiednie leczenie.

    Niekiedy wstępne badanie moczu wykonuje się tzw. testem paskowym. Jeżeli badanie paskowe wskazuje na obecność leukocytów lub bakterii, to wynik jest dodatni i należy wykonać badanie moczu i posiew moczu w laboratorium.

    U każdej ciężarnej z objawami zakażenia wykonuje się również podstawowe badania krwi (morfologia krwi, stężenie kreatyniny, elektrolitów, glukozy we krwi).

    Jeśli lekarz podejrzewa obecność nieprawidłowości w układzie moczowym lub powikłań, może zlecić wykonanie badań obrazowych (zwykle jest to USG nerek i dróg moczowych).

    Jakie są sposoby leczenia?

    U kobiety w ciąży należy leczyć zakażenie układu moczowego również wtedy, gdy nie ma objawów zakażenia, a o jego obecności świadczy tylko dodatni wynik posiewu moczu (bakteriomocz bezobjawowy).

    Nie wszystkie antybiotyki mogą być bezpiecznie stosowane w okresie ciąży i w każdym przypadku o leczeniu decyduje lekarz. Bezpieczne jest leczenie amoksycyliną i cefaleksyną bez względu na okres ciąży oraz nitrofurantoiną z wyjątkiem pierwszego trymestru oraz paru tygodni bezpośrednio przed rozwiązaniem. Nie wolno w czasie ciąży przyjmować antybiotyków z grupy fluorochinolonów (które są często stosowane w zakażeniach układu moczowego), gdyż mogą powodować wady rozwojowe płodu.

    Bezpieczne i stosowane w ciąży antybiotyki to: nitrofurantoina 2 razy 100 mg, amoksycylina 2 razy 50 mg, amoksycylina z kwasem klawulanowym 2 razy 625 mg, cefaleksyna 2 razy 500 mg, cefuroksym 2 razy 250 mg oraz fosfomycyna 3 gramy jednorazowo.

    Leczenie antybiotykiem w przypadku zapalenia pęcherza lub bakteriomoczu bezobjawowego zwykle trwa 7 dni, ale lekarz może zalecić leczenie 10–14-dniowe. Wyraźna poprawa zwykle występuje po 2–3 dniach leczenia. Po 1–2 tygodniach po zakończeniu antybiotyku należy wykonać kontrolny posiew moczu.

    Leczenie w szpitalu i stosowanie początkowo antybiotyków dożylnie zazwyczaj konieczne jest w przypadku odmiedniczkowego zapalenia nerek. Chore wymagają ścisłej obserwacji ze względu na zagrożenie przedwczesnym porodem oraz często dożylnego nawadniania (jeżeli obecne nudności i wymioty). Antybiotyk początkowo stosuje się empirycznie (tzn. przewidując, że będzie skuteczny), a po uzyskaniu wyniku posiewu moczu dobiera się na podstawie wyniku antybiogramu, czyli wrażliwości bakterii na antybiotyki.

    W takich przypadkach całe leczenie zwykle trwa 10–14 dni, w szpitalu do trwałego ustąpienia dolegliwości i gorączki, a następnie w domu. Po tygodniu lub dwóch od zakończenia leczenia antybiotykiem należy wykonać kontrolny posiew moczu.

    Powikłania zakażenia układu moczowego mogą być stanami zagrożenia życia, np. sepsa, roponercze, ropień nerki lub okołonerkowy. Zwykle są następstwem istniejących wcześniej nieprawidłowości dróg moczowych, np. kamica moczowa, stan po operacji dróg moczowych, cewnik w drogach moczowych. Konieczne jest wtedy leczenie urologiczne w celu zapewniania odpływu moczu, drenażu ropni, a niekiedy konieczne może być usunięcie zakażonej nerki (nefrektomia).

    Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

    Praktycznie we wszystkich przypadkach zakażenie układu moczowego zostaje całkowicie wyleczone po zastosowaniu właściwego antybiotyku (lub antybiotyków) przez odpowiednio długi czas. W bardzo rzadkich przypadkach nie udaje się całkowicie usunąć drobnoustrojów i zawsze wtedy przyczyną jest poważna choroba układu moczowego (np. duże kamienie odlewowe w nerce). Pomimo skutecznego wyleczenia u niektórych kobiet zakażenie układu moczowego nawraca.

    Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

    U każdej ciężarnej, u której wystąpiło zakażenie układu moczowego, należy do rozwiązania ciąży wykonywać okresowo, np. raz w miesiącu, kontrolny posiew moczu.

    Co robić, aby uniknąć zachorowania?

    U kobiet w ciąży konieczne jest wykonanie posiewu moczu na początku ciąży, zwykle zleca się go podczas pierwszej kontrolnej wizyty, ale nie później niż w 12.–16. tygodniu ciąży. Celem jest wykrycie bakteriomoczu bezobjawowego i leczenie go, aby zapobiec poważniejszym postaciom zakażenia układu moczowego.

    Ogólne zasady zmniejszające ryzyko zakażenia układu moczowego to:

    • picie odpowiednio dużej ilości płynów w ciągu doby (co najmniej 1,5 litra)
    • po wystąpieniu potrzeby oddania moczu, nie należy tej czynności odwlekać; zawsze należy oddać mocz po stosunku płciowym
    • należy codziennie myć narządy płciowe oraz zawsze przed stosunkiem płciowym; należy podcierać się w kierunku od przodu do tyłu, co zapobiega przemieszczaniu bakterii z okolicy odbytu w okolicę ujścia cewki moczowej
    • unikać kąpieli w wannie.

..