27 marca 2015 roku
poczta
zaloguj się
 
Poczet Lekarzy
medycyna praktyczna dla pacjentów

Gastrolog Białystok

Parametry wyszukiwania:

 Wszyscy  A B C Ć Č D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W Y Z Ź Ż

Wyniki wyszukiwania

Lekarz Zdzisław Hrynkiewicz

Internista, Gastrolog

Choroby wewnętrzne, Gastroenterologia

Lekarz Jacek Romatowski

Internista, Gastrolog

Choroby wewnętrzne, Gastroenterologia

Poczet Lekarzy zawiera wyłącznie wizytówki stworzone przez lekarzy. Jesteś lekarzem i nie ma Cię w bazie: stwórz wizytówkę!

Przeczytaj też

  • Międzynarodowa kampania "Zrób test na RAS"
    Międzynarodowe Towarzystwo ds. Raka Jelita Grubego (International Colorectal Cancer Association; ICCA) w ramach pierwszego Światowego Dnia Świadomości Przerzutowego Raka Jelita Grubego zainicjowało dziś w Brukseli kampanię edukacyjną pt. "Zrób test na RAS" (ang. Get Tested).
    Więcej

    Międzynarodowe Towarzystwo ds. Raka Jelita Grubego (International Colorectal Cancer Association; ICCA) w ramach pierwszego Światowego Dnia Świadomości Przerzutowego Raka Jelita Grubego zainicjowało dziś w Brukseli kampanię edukacyjną pt. "Zrób test na RAS" (ang. Get Tested).

    Głównym celem międzynarodowego Programu jest zwiększenie świadomości i wiedzy na temat znaczenia biomarkera RAS u zdiagnozowanych pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego, którego oznaczenie pozwala na opracowanie spersonalizowanego planu terapii, przyczyniając się tym samym do znacznej poprawy wskaźników przeżycia u chorych. Kampania będzie realizowana także w Polsce.

    Program, zainicjowany przez ICCA, któremu przewodniczy prof. Fortunato Ciardiello (prezydent-elekt Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej [European Society for Medical Oncology] i profesor onkologii klinicznej na uniwersytecie Seconda Universita degli Studi di Napoli w Neapolu we Włoszech), wspierają liczne towarzystwa medyczne i pacjenckie na całym świecie. Wśród nich znajdują się także: Polska Unia Onkologii, Polska Koalicja Pacjentów Onkologicznych oraz Polskie Towarzystwo Stomijne POL-ILKO.

    W ramach kampanii "Zrób test na RAS" zrealizowane zostaną działania edukacyjne dedykowane pacjentom, mające na celu zwiększenie ich wiedzy zarówno w zakresie samej choroby, jak i roli biomarkerów w doborze leczenia oraz samego badania biomarkera RAS. Szczegółowe informacje są dostępne również na specjalnie opracowanej na potrzeby Programu, międzynarodowej stronie: www.GetTestedCampaign.com.

    W ramach dzisiejszej inauguracji kampanii "Zrób test na RAS" parlamentarzystom w Brukseli przedstawiono „Białą Księgę” – dokument, który stanowi o konieczności zwiększenia dostępu do badań u pacjentów z rozpoznanym przerzutowym rakiem jelita grubego (metastatic colorectal cancer; mCRC) oraz rutynowego wykorzystywania badań biomarkerów do opracowywania spersonalizowanego planu opieki onkologicznej. Podczas spotkania polskich pacjentów reprezentowało Polskie Towarzystwo Stomijne POL-ILKO.

    - Możliwość wykorzystania oznaczenia biomarkera RAS do planowania przebiegu terapii, znacząco wypływa na poprawę wskaźników przeżycia. Zależy nam, aby polscy pacjenci dotknięci przerzutowym rakiem jelita grubego, byli w pełni poinformowani nt. nowoczesnych narzędzi, jakie oferuje im współczesna medycyna. Mamy nadzieję, że podjęte działania edukacyjne zachęcą chorych do rozmowy z lekarzem na temat możliwości wykonania badania biomarkera RAS, a w konsekwencji - do wyboru najodpowiedniejszej drogi terapeutycznej - powiedział dr n. med. Janusz Meder, Prezes Polskiej Unii Onkologii.

    Rak okrężnicy i odbytnicy, zwany też rakiem jelita grubego, jest drugim najczęściej występującym nowotworem złośliwym zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Według Krajowej Bazy Danych Nowotworowych w 2012 roku w Polsce zanotowano prawie 17 000 zachorowań, co oznacza ponad 4-krotny wzrost liczby zdiagnozowań choroby u mężczyzn i około 3-krotny u kobiet, na przestrzeni ostatnich 35 lat. Z powodu nowotworów złośliwych jelita grubego w 2012 roku zmarło ponad 11 200 osób, co stanowi 12% zgonów nowotworowych i oznacza ponad dwukrotny wzrost od 1980 roku.

    W zaawansowanym stadium choroby, czyli w tzw. stadium przerzutowym chorobę charakteryzuje duża śmiertelność – zaledwie 10-12% pacjentów przeżywa 5 lat od dnia rozpoznania. Najnowsze analizy danych klinicznych wskazują jednak, że wybór terapii skierowanej przeciwko tzw. receptorowi nabłonkowego czynnika wzrostu (anty-EGFR) może poprawić skuteczność leczenia i wydłużyć czas przeżycia do ponad 30 miesięcy. Dotyczy to jednak osób, u których nowotwór nie ma mutacji RAS5-8.

    Mając na uwadze postęp w leczeniu rozsianego raka jelita grubego, który osiągnięto dzięki badaniom RAS, zarówno w Europie, jak i w USA, zaktualizowano wytyczne leczenia, zalecając, aby u wszystkich chorych przeprowadzać badanie statusu mutacji RAS przed zastosowaniem terapii anty-EGFR.

  • Otyłość a zespół jelita drażliwego
    Otyłość jest uznanym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy. Badania z ostatnich lat wskazują również na jej związek z chorobami, takimi jak: nadżerkowe zapalenie przełyku, rak okrężnicy, rak przełyku i choroby pęcherzyka żółciowego. Dotychczas nie ustalono natomiast związku otyłości z innymi (poza rakiem okrężnicy) chorobami dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Niniejsze badanie jest pierwszym badaniem próbującym znaleźć taką korelację dla zespołu jelita drażliwego (ZJD).
    Więcej

    Opracował lek. med. Władysław Januszewicz

    Rodzaj badania: retrospektywne, jednoośrodkowe badanie typu case-control study

    W skrócie

  • badanie koreańskie uwzględniające 67 uczestników z zespołem jelita drażliwego (grupa badana) i 269 osób zdrowych (grupa kontrolna), u których wykonano TK brzucha w latach 2012–2013
  • oceniane parametry: BMI, obwód pasa, objętość trzewnej (VAT) i podskórnej tkanki tłuszczowej (SAT) mierzonej w obrazie TK
  • otyłość trzewna (VAT i VAT/SAT) oraz obwód pasa były związane ze zwiększonym ryzykiem zespołu jelita drażliwego, szczególnie jego postaci biegunkowej

Otyłość jest uznanym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy. Co więcej, badania z ostatnich lat wskazują również na jej związek z chorobami, takimi jak: nadżerkowe zapalenie przełyku, rak okrężnicy, rak przełyku i choroby pęcherzyka żółciowego. Dotychczas nie ustalono natomiast związku otyłości z innymi (poza rakiem okrężnicy) chorobami dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Niniejsze badanie jest pierwszym badaniem próbującym znaleźć taką korelację dla zespołu jelita drażliwego (ZJD).

W większości badań klinicznych wskaźnikiem otyłości jest BMI, jednak autorzy niniejszej pracy dosyć krytycznie podchodzą do jego znaczenia. Wskazują, że kluczowe jest rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, a objętość trzewnej tkanki tłuszczowej ma najistotniejsze znaczenie w patogenezie chorób. W związku z powyższym do badania zostali włączeni wyłącznie uczestnicy, u których wykonano TK brzucha w latach 2012–2013 (336 osób ostatecznie włączono do badania), w przypadku których możliwa była ocena objętości trzewnej tkanki tłuszczowej (visceral adipose tissue – VAT) i podskórnej tkanki tłuszczowej (subcutaneous adipose tissue – SAT). Ponadto oceniono takie parametry, jak BMI i obwód pasa. U wszystkich osób przeprowadzono wywiad telefoniczny z zastosowaniem kryteriów Rzymskich III, identyfikując 67 uczestników spełniających kryteria ZJD (19,9%).

Badanie wykazało, że otyłość trzewna (VAT, OR = 9,42, 95% CI: 2,90–30,64 i stosunek VAT/SAT, OR = 10,15, 95% CI: 3,05–33,58) oraz obwód pasa (OR = 7,81, 95% CI: 2,13–28,66) są ściśle związane w ryzykiem ZJD, szczególnie postaci biegunkowej tej choroby. Co ciekawe, korelacji takiej nie wykazano w stosunku do BMI ani objętości podskórnej tkanki tłuszczowej (SAT).

  • Rusza projekt "Łódź kontra choroby wątroby"
    Spotkania edukacyjne, warsztaty z dietetykiem i psychologiem, zajęcia rekreacyjne i badania diagnostyczne - to niektóre elementy projektu "Łódź kontra choroby wątroby", który przez rok będzie realizowany w mieście. Szacuje się, że weźmie w nim udział ponad 45 tys. osób.
    Więcej

    Spotkania edukacyjne, warsztaty z dietetykiem i psychologiem, zajęcia rekreacyjne i badania diagnostyczne - to niektóre elementy projektu "Łódź kontra choroby wątroby", który przez rok będzie realizowany w mieście. Szacuje się, że weźmie w nim udział ponad 45 tys. osób.

    Celem projektu jest zmniejszanie zachorowalności na przewlekłe choroby wątroby związane ze stylem życia - w szczególności chodzi o marskość i stłuszczenie wątroby wynikające z otyłości lub nadużywania alkoholu. Na realizację projektu Łódź otrzyma ponad 2,6 mln zł w ramach programu "Ograniczenie społecznych nierówności w zdrowiu" ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014.

    Pieniądze z funduszy norweskich były rozdzielane przez ministerstwo zdrowia na podstawie przeprowadzonej analizy epidemiologicznej. "Wynikało z niej, że w woj. łódzkim jest większy niż w innych regionach kraju odsetek mieszkańców cierpiących na dolegliwości wątroby. Stąd takie a nie inne przeznaczenie środków z dotacji" - poinformował w poniedziałek Grzegorz Gawlik z łódzkiego magistratu.

    Projekt adresowany jest do trzech grup: dzieci i młodzieży, a także kobiet i mężczyzn w wieku od 18 do 64 lat zagrożonych nadużywaniem alkoholu bądź z nadwagą lub otyłością. Działania adresowane do dzieci i młodzieży będą koncentrować się na minimalizowaniu ryzyka zachorowania na przewlekłe choroby wątroby poprzez profilaktykę, edukację zdrowotną i promowanie zdrowego stylu życia.

    Dla młodszych dzieci planowane są przedstawienia teatralne oraz warsztaty plastyczne i kulinarne, dla młodzieży – warsztaty z dietetykiem i psychologiem.

    Zaplanowano również szkolenie dla pielęgniarek medycyny szkolnej. Miasto chce przygotować 30 edukatorów zdrowego stylu życia, którzy będą prowadzić zajęcia dla dzieci i młodzieży również po zakończeniu projektu.

    Dla dorosłych łodzian, zarówno tych zagrożonych chorobami wątroby wynikającymi z nadużywania alkoholu, jak i z otyłości, zaplanowano spotkania edukacyjne dotyczące czynników zwiększających ryzyko przewlekłych chorób wątroby, warsztaty psychologiczne i dietetyczne.

    W ramach projektu przewidziano też badania diagnostyczne dla osób z otyłością i nadwagą (USG jamy brzusznej), konsultacje lekarza i dietetyka oraz program pomocy psychologicznej dla osób walczących z nadwagą. Nie zabraknie oferty aktywnego wypoczynku - będą rajdy rowerowe, wycieczki piesze, zajęcia nordic walking, warsztaty taneczne czy ćwiczenia z instruktorem w łódzkich parkach.

    Projekt realizowany będzie przez rok, do kwietnia 2016 r., a zakończy go konferencja połączona z piknikiem rodzinnym. Udział we wszystkich zajęciach i warsztatach będzie bezpłatny, a magistrat szacuje, że skorzysta z nich w sumie ponad 45 tys. osób.

  • W Bydgoszczy o alergiach pokarmowych
    W dniach 20-21 marca w ramach IV Bydgoskich Spotkaniach Alergologicznych odbędzie się kolejna już edycja Sympozjum Alergii na Pokarmy.
    Więcej

    W dniach 20-21 marca w ramach IV Bydgoskich Spotkaniach Alergologicznych odbędzie się kolejna już edycja Sympozjum Alergii na Pokarmy. Rozpoczęta w 2012 roku inicjatywa, mająca na celu szerzenie wiedzy o alergiach pokarmowych przeszła nasze najśmielsze oczekiwania - pierwsza edycja Sympozjum okazała się ogromnym sukcesem merytorycznym, organizacyjnym, ale przede wszystkim frekwencyjnym. Uświadomiło to organizoatorom, jak wielkie jest zapotrzebowanie na edukację o alergiach na pokarmy w polskim środowisku medycznym.

    W ten sposób w ciągu trzech ostatnich lat Sympozjum Alergii na Pokarmy stało się jednym z najważniejszych spotkań alergologicznych w Polsce północnej łączących alergologów, pediatrów, gastroenterologów czy lekarzy rodzinnych wokół wyzwań prawidłowej diagnostyki i terapii alergii pokarmowych.

    Jak wiele w tej materii jest do zrobienia, pokazuje przykład zachodnich konferencji alergologicznych, gdzie ta tematyka stanowi często większość czasu spotkania.

    Ta "epidemia" alergii na pokarmy zapewne czeka nas także już wkrótce, w związku z tym należy położyć szczególny nacisk na edukację i dostępność odpowiednich metod oraz leków ograniczających negatywne skutki alergii pokarmowych - dla pacjenta, jego rodziny oraz całego systemu zdrowotnego.

  • Chirurgia trzustki - postępy 2013. Cz. 4: Guzy torbielowate trzustki
    W ostatnim roku pojawiło się kilka analiz dotyczących guzów torbielowatych trzustki. Jednym z takich nowotworów jest lity rzekomobrodawkowaty guz trzustki. Nowotwory te najczęściej (ok. 90%) występują u młodych kobiet, zazwyczaj w wieku około 30 lat, przy czym mogą się one pojawić już w dzieciństwie.
    Więcej

    Skróty: BT-IPMN – IPMN dróg żółciowych; CI – przedział ufności; CP-NOS – nieswoiste zapalenie trzustki; CPB – blokada splotu trzewnego; CSS – przeżywalność swoista dla raka; DFS – czas przeżycia wolnego do nawrotu choroby; DPPHR – resekcja głowy trzustki z zaoszczędzeniem dwunastnicy; ESWL – litotrypsja falą generowaną pozaustrojowo; IAT – autotransplantacja wysp trzustkowych; IQR – rozstęp międzykwartylowy; IPMN – wewnątrzprzewodowy brodawkowaty nowotwór śluzowy; LNB – liczba węzłów chłonnych zajętych przez przerzuty; LND – węzeł chłonny zmieniony przerzutowo; LNR – indeks węzłowy; OR – iloraz szans; OZT – ostre zapalenie trzustki; PanIN – śródnabłonkowa neoplazja trzustkowa; PCD – przezskórny drenaż; PD – pankreatoduodenektomia; P-IPMN – IPMN trzustki; PZT – przewlekłe zapalenie trzustki; RR – ryzyko względne; RT – rak trzustki; TK – tomografia komputerowa; TS – torakoskopowa splachnicektomia

    W ostatnim roku pojawiło się kilka analiz40-42 dotyczących guzów torbielowatych trzustki. Jednym z takich nowotworów jest lity rzekomobrodawkowaty guz trzustki (solid pseudopapillary tumor). Nowotwory te najczęściej (ok. 90%) występują u młodych kobiet, zazwyczaj w wieku około 30 lat, przy czym mogą się one pojawić już w dzieciństwie. W trakcie rozpoznania średnicę nowotworu szacuje się zazwyczaj na około 5 cm. Odsetek nowotworów złośliwych stanowi 15–30%. Guzy mogą naciekać naczynia krwionośne i pnie nerwowe, a także przerzutować do węzłów chłonnych oraz wątroby. Należy jednak zwrócić uwagę, że autorzy cytowanego piśmiennictwa podają, iż wycięcia przerzutów dokonywano z bardzo dobrymi wynikami odległymi porównywalnymi z wynikami leczenia zmian niezłośliwych.

    Innym nowotworem torbielowatym sprawiającym wiele trudności diagnostyczno-terapeutycznych jest wewnątrzprzewodowy brodawkowaty nowotwór śluzowy (intraductal papillary mucinous neoplasm – IPMN). Problem nastręcza nadzór nad pacjentami po resekcji trzustki z powodu IPMN, również R0. He i wsp.43 zaobserwowali rozwój nowego IPMN u 16 spośród 100 pacjentów po resekcji R0 (16%) i u 6 z 30 po resekcji R1 (20%). U 23% spośród pacjentów z nawrotem po resekcji IPMN odnotowano pozytywny wywiad rodzinny w kierunku RT. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko rozwoju nowego IPMN w 1., 5., i 10. roku obserwacji po pierwszym zabiegu wynosi odpowiednio 4%, 25% i 62%, a kolejnej resekcji wymagało odpowiednio 1,6%, 14% i 18% chorych. Ryzyko wystąpienia raka inwazyjnego w kolejnym 1., 5., i 10. roku obserwacji wyniosło odpowiednio 0%, 7% i 38%. Tak więc chorzy również po resekcji R0, zwłaszcza obciążeni dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku RT, wymagają stałego nadzoru onkologicznego. Oszacowane ryzyko rozwoju raka inwazyjnego trzustki wyniosło 0%, 7% i 38% w ciągu odpowiednio roku oraz 5 i 10 lat.

    W ostatnich latach różnicuje się IPMN na IPMN dróg żółciowych (biliary tract [BT]-IPMN) i IPMN trzustki (pancreatic [P]-IPMN), ale niewiele było analiz różnic w zakresie przebiegu naturalnego obu typów nowotworu. W retrospektywnym badaniu44 53 pacjentów z IPMN, w tym 9 z BT-IPMN i 44 z P-IPMN (nie było istotnych różnic pod względem wieku chorych), P-IPMN znamiennie częściej rozpoznano u kobiet (p = 0,012), a żółtaczka o wiele częściej występowała u chorych z BT-IPMN (67% vs 4,5%, p = 0,002). Również stężenie markerów nowotworowych (tj. CEA i CA 19-9) było znamiennie większe u chorych na BT-IPMN (odpowiednio p = 0,019 i p = 0,002). Inwazyjny nowotwór o wiele częściej występował w grupie BT-IPMN (44% vs 7%, p = 0,008), co wiązało się ze znacznie krótszym czasem przeżycia tych chorych (p = 0,002).
    Przesłanki owe świadczą o tym, że oba analizowane typy IPMN cechują się bardzo znacznymi różnicami wynikającymi najpewniej z odmiennej patogenezy. Dane te powinny zostać w przyszłości uwzględnione w proponowanych schematach leczenia. Zespół45 chirurgów z Włoch opublikował niezmiernie ważne doniesienie na podstawie analizy wieloośrodkowych badań przeprowadzonych w celu poszukiwania czynników ryzyka rozwoju IPMN. Grupa badana liczyła 390 chorych na IPMN, a grupa kontrolna 166 mężczyzn (śr. wiek 65 lat w każdej grupie). W badanej grupie było 310 przypadków IPMN typu przewodu obwodowego i 80 IPMN typu przewodu głównego. Osoby, w przypadku których wywiad rodzinny dokumentował wystąpienie przypadków przewodowego RT u członka rodziny I stopnia, były obciążone większym ryzykiem zachorowania na RT (5,4% vs 1,5%). W grupie badanej (z IPMN) znacznie częściej odnotowywano: cukrzycę (13,6% vs 7,5%), PZT (3,1% vs 0,3%), chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy (7,2% vs 4,3) i insulinoterapię (4,9% vs 1,1%). Wieloczynnikowa analiza wykazała, że cukrzyca (OR 1,79, 95% CI 1,08–2,98), PZT (OR 10,10, 95% CI 1,30–78,32) oraz wywiad rodzinny w kierunku obciążenia RT (OR 2,94, 95% CI 1,17–7,39) były niezależnymi czynnikami ryzyka rozwoju IPMN. Jeszcze silniejszy związek wykazano dla cukrzycy wymagającej insulinoterapii (OR 6,03, 95% CI 1,74–20,84).
    Kawakubo i wsp.46 ocenili bardzo ważny parametr, jakim jest śmiertelność zależna od raka u chorych na IPMN. Badaniem objęto 243 chorych na IPMN, przy czym 59 było operowanych. Skorygowane RR zgonu z powodu raka oceniono na 16,75 (95% CI 2,72–103,3, p = 0,002). Wielość torbieli, szerokość przewodu trzustkowego i zmiany guzowate w ścianie torbieli nie korelowały ze śmiertelnością związaną z rakiem. Co ważne, wykazano, że leczenie operacyjne zmniejszyło odsetek zgonów związanych z rakiem, zwłaszcza chorych z widocznym obszarem hipodensyjnym (p = 0,038).

    Na koniec warto jeszcze zwrócić uwagę na bardzo ważny artykuł europejskich ekspertów w dziedzinie chirurgii trzustki47 opublikowany w 2013 roku, a dotyczący postępowania w przypadku guzów torbielowatych trzustki. Dokładna analiza wspomnianego dokumentu przekracza ramy niniejszego opracowania. Trzeba jednak wspomnieć, że autorzy zalecają poddanie chorych TK lub obrazowaniu techniką rezonansu magnetycznego w każdym przypadku podejrzenia guza torbielowatego trzustki. Endoskopowa ultrasonografia z biopsją i analizą płynu pobranego z torbieli jest badaniem zalecanym, ale nie rutynowym. Należy rozważyć resekcję z powodu każdego objawowego guza: torbielowatego guza śluzowego, IPMN typu przewodu głównego, litego rzekomobrodawkowatego guza trzustki, jak i w przypadku IPMN typu przewodu bocznego z widocznymi w badaniach obrazowych zmianami guzowatymi w ścianie torbieli. Innymi wskazaniami do leczenia operacyjnego jest poszerzenie przewodu trzustkowego ponad 6 mm oraz szybko powiększająca się torbiel. U chorych na IPMN typu przewodu głównego powinno się wykonać resekcję, przestrzegając zasad bezpieczeństwa onkologicznego. Zaleca się wykonanie śródoperacyjnych badań histopatologicznych w przypadku resekcji z powodu IPMN. Pełny nadzór onkologiczny jest zalecany u każdego pacjenta po operacji, u którego stwierdzono IPMN, rzekomobrodawkowatego guza trzustki i oczywiście inwazyjnego RT.

    Piśmiennictwo:


    (...)
    40. Cai H., Zhou M., Hu Y. i wsp.: Solid-pseudopapillaryneoplasms of the pancreas: clinical and pathological features of 33 cases. Surg. Today, 2013; 43: 148–154
    41. Park J.K., Cho E.J., Ryu J.K. i wsp.: Natural history and malignant risk factors of solid pseudopapillary tumors of the pancreas. Postgrad. Med., 2013; 125: 92–99
    42. Morikawa T., Onogawa T., Maeda S. i wsp.: Solid pseudopapillary neoplasms of the pancreas: an 18-year experience at a single Japanese Institution. Surg. Today, 2013; 43: 26–32
    43. He J., Cameron J.L., Ahuja N. i wsp.: Is it necessary to follow patients after resection of a benign pancreaticintraductal papillary mucinous neoplasm? J. Am. Coll. Surg., 2013; 216: 657–665
    44. Minagawa N., Sato N., Mori Y. i wsp.: A comparison between intraductal papillary neoplasms of the biliary tract (BT-IPMNs) and intraductal papillary mucinous neoplasms of the pancreas (P-IPMNs) reveals distinct clinical manifestations and outcomes. Eur. J. Surg. Oncol., 2013; 39: 554–558
    45. Capurso G., Boccia S., Salvia R. i wsp.: Risk factors for intraductal papillary mucinous neoplasm (IPMN) of the pancreas: a multicentre case-control study. Am. J. Gastroenterol., 2013; 108: 1003–1009
    46. Kawakubo K., Tada M., Isayama H. i wsp.: Disease-specific mortality among patients with intraductal papillary mucinous neoplasm of the pancreas. Clin. Gastroenterol. Hepatol., 2014; 12: 486–491
    47. Del Chiaro M., Verbeke C., Salvia R. i wsp.: European experts consensus statement on cystic tumours of the pancreas. Dig. Liver Dis., 2013; 45: 703–711