31 marca 2015 roku
poczta
zaloguj się
 
Poczet Lekarzy
medycyna praktyczna dla pacjentów

Parametry wyszukiwania:

 Wszyscy  A B C Ć Č D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W Y Z Ź Ż

Wyniki wyszukiwania

« Wstecz      Dalej »
Lekarz Alina Marczewska

Specjalista medycyny pracy, Lekarz rodzinny

Medycyna pracy, Medycyna rodzinna

Lekarz Anna Marczewska-Wiekiera

Specjalista medycyny paliatywnej, Lekarz rodzinny, Pediatra

Medycyna paliatywna, Medycyna rodzinna, Pediatria

Lekarz Sławomir Marczewski

Internista, Lekarz rodzinny

Choroby wewnętrzne, Medycyna rodzinna

Lekarz Anna Marczuk

Lekarz rodzinny, Pediatra

Medycyna rodzinna, Pediatria

lekarz Ewa Marczyńska-Sarul

Internista, Specjalista medycyny pracy, Lekarz rodzinny

Choroby wewnętrzne, Medycyna pracy, Medycyna rodzinna

Lekarz Marzena Markiewicz

Lekarz rodzinny, Specjalista medycyny paliatywnej

Medycyna paliatywna, Medycyna rodzinna

Lekarz Patrycja Markiewicz

Lekarz rodzinny

Medycyna rodzinna

« Wstecz      Dalej »

Poczet Lekarzy zawiera wyłącznie wizytówki stworzone przez lekarzy. Jesteś lekarzem i nie ma Cię w bazie: stwórz wizytówkę!

Przeczytaj też

  • Zasady żywienia osób starszych
    Badania fińskich naukowców pokazują, że w grupie osób w starszym wieku przyjmujących ponad 5 leków dziennie, nawet co druga osoba była niedożywiona lub zagrożona niedożywieniem.
    Więcej

    Bezpieczeństwo w różnorodności

    Zalecenia prawidłowego żywienia wymagają spełnienia trzech podstawowych zasad: różnorodności doboru produktów i potraw, regularności spożywanych posiłków oraz równoważenia bilansu energetycznego, czyli wartości energetycznej spożywanego pożywienia w porównaniu z podejmowaną aktywnością fizyczną. Osoby w wieku podeszłym z różnych przyczyn zapominają o przestrzeganiu tych zasad. Posiłki nie zawsze są spożywane regularnie, czasami ich liczba jest zbyt mała. Zdarza się także, że w codziennym żywieniu w ogóle nie pojawia się ciepły posiłek. Przygotowane potrawy są mało urozmaicone, często spożywa się dania w postaci rozdrobnionej (kleiki, papki), co może wynikać z braków uzębienia lub niewłaściwie dobranej protezy. Niektóre osoby w starszym wieku unikają trudnych do zgryzienia produktów (np. surowe warzywa, czy owoce), a także wybierają potrawy mało wartościowe pod względem odżywczym („potrawy przygotowane na kilka dni” lub odgrzewane).

    Istotne znaczenie ma także wybór obróbki technologicznej w przygotowaniu potraw. Przy obniżonym wydzielaniu enzymów trawiennych proces ten przebiega sprawniej, gdy spożywa się produkty gotowane w wodzie i na parze, a także duszone bez tłuszczu w folii lub pergaminie. Osoby starsze istotnie częściej narażone są na infekcje pokarmowe, wynikające ze spożywania nieodpowiednio przygotowanej oraz przechowywanej żywności. Towarzyszące procesowi starzenia się organizmu obniżone uczucie pragnienia powoduje stały niedobór płynów w codziennym pożywieniu, co może prowadzić do niebezpiecznego odwodnienia [1].

    Główne znaczenie w profilaktyce niedożywienia ma prowadzenie odpowiedniego leczenia w schorzeniach przewlekłych, w tym również prawidłowa realizacja zaleceń dietetycznych. Liczba i rodzaj przyjmowanych leków może mieć wpływ na stan odżywienia. Badania fińskich naukowców pokazują, że w grupie osób w starszym wieku przyjmujących ponad 5 leków dziennie, nawet co druga osoba była niedożywiona lub zagrożona niedożywieniem [2].

    Zapobieganie niedoborom energetyczno-białkowym

    W procesie starzenia się organizmu ulega zmniejszeniu podstawowa przemiana materii i zapotrzebowanie energetyczne organizmu. Wiąże się to pośrednio ze spadkiem beztłuszczowej masy ciała i jednoczesnym zwiększaniem się udziału tkanki tłuszczowej. Zalecane zapotrzebowanie energetyczne dla kobiet powyżej 65. roku życia prowadzących mało aktywny tryb życia wynosi około 1750 kcal/dobę, a dla mężczyzn 1950 kcal/dobę [3]. Zapotrzebowanie na wybrane składniki odżywcze dla osób starszych w Polsce przedstawiono w tabeli 1.

    Tabela 1. Dzienne zapotrzebowanie osób w starszym wieku w Polsce na wybrane składniki odżywcze [3]
    NORMY ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ I WYBRANE SKŁADNIKI ODŻYWCZE KOBIETY MĘŻCZYŹNI
    66–75 lat >75 lat 66–75 lat >75 lat
    ENERGIA (kcal/dobę) dla osoby o masie ciała 70 kg i małej aktywności fizycznej (PAL 1,4) 1750 1700 1950 1850
    BIAŁKO (g/kg mc./dobę)* 0,9 0,9
    TŁUSZCZE (g/osobę/dobę) 25% dziennego zapotrzebowania na energię 49 47 54 51
    WITAMINA A (µg równoważnika retinolu/osobę/dobę)* 700 900
    WITAMINA D (µg cholekalcyferolu/osobę/dobę)# 15 15
    WITAMINA E (mg α-tokoferolu osobę/dobę)* 8 10
    WITAMINA C (mg/osobę/dobę)* 75 90
    WITAMINA B6 (mg/osobę/dobę)* 1,5 1,7
    WITAMINA B12 [µg/osobę/dobę]* 2,4 2,4
    FOLIANY (µg/osobę/dobę)* 400 400
    WAPŃ (mg/osobę/dobę)* 1200 1200
    ŻELAZO (mg/osobę/dobę)* 10 10
    *RDA – recommended daily allowances, zalecany poziom spożycia
    # AI – adequate intake, wystarczające spożycie
    PAL– physical activity level, poziom aktywności fizycznej

    Udział składników energetycznych w pokryciu zapotrzebowania na energię

    W dostarczaniu energii istotne znaczenie mają odpowiednie proporcje dostarczanych w diecie składników energetycznych, których wartości dla osób zdrowych powinny wynosić około 50–60% dla węglowodanów, 25–30% dla tłuszczów i 12–15% dla białek.

    Węglowodany

    Węglowodany są głównym składnikiem pokarmowym dostarczającym energii, a ich podaż w codziennej diecie zależy od podejmowanej aktywności fizycznej. Zapotrzebowanie osób w starszym wieku na ten składnik pokarmowy powinno być realizowane głównie poprzez ograniczanie udziału węglowodanów prostych (np. cukier, słodycze) na rzecz węglowodanów złożonych (warzywa, produkty zbożowe pełnoziarniste, czy w miarę możliwości nasiona strączkowe), ale z umiarkowaną podażą bogatych źródeł błonnika pokarmowego. Nadmiar produktów bogatych w błonnik może sprzyjać występowaniu biegunek oraz zaburzeń wchłaniania wybranych składników mineralnych (żelaza, cynku, czy wapnia). Osłabienie funkcjonowania trzustki, w tym zaburzenie wydzielania insuliny, prowadzi do występowania cukrzycy typu 2, polegającej na zmniejszonym wychwycie glukozy w komórkach mięśni, tkanki tłuszczowej i wątroby, w wyniku obniżonej wrażliwości tych komórek na insulinę (zjawisko insulinooporności) [1]. Zjawisko to obserwuje się szczególnie wśród osób z niekorzystnym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej (tzw. otyłość centralna). Częstość występowania cukrzycy typu 2 stanowi 95% wszystkich przypadków cukrzycy wśród osób starszych [4].

    Tłuszcze

    Osoby w podeszłym wieku zazwyczaj spożywają tłuszcze w ilościach wystarczających lub przekraczających zapotrzebowanie, co przy małej aktywności ruchowej zwiększa ryzyko wystąpienia nadwagi lub otyłości. Wśród zaleceń dotyczących spożycia tłuszczu w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych oprócz ograniczenia udziału tłuszczu ogółem powinno się zwracać uwagę na źródła nasyconych kwasów tłuszczowych (obecne w produktach pochodzenia zwierzęcego) czy izomerów kwasów tłuszczowych trans (głównym źródłem są tłuszcze piekarnicze, słodycze, ciasta). Obecnie osoby w starszym wieku w Polsce deklarują ograniczanie spożycia produktów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe, tj. produktów pochodzenia zwierzęcego, takich jak: mięso wieprzowe i wołowe oraz ich przetwory, czy też produkty mleczne o wysokiej zawartości tłuszczu [5].

    Obserwuje się natomiast niedobory kwasów tłuszczowych wielonienasyconych z rodziny omega-6 (n-6) lub omega-3 (n-3) [6]. Szczególnie ważna dla osób starszych jest podaż kwasów tłuszczowych z rodziny n-3, co wiąże się z odpowiednim spożyciem tłustych ryb morskich, takich jak makrela, łosoś czy śledź (co najmniej 1 porcja raz w tygodniu). Zaleca się spożywanie ryb 2–3 razy w tygodniu (w tym 1 x w tygodniu porcja tłustej ryby morskiej). W miarę możliwości należy zamieniać mięsa czerwone (wieprzowina lub wołowina) na ryby lub dobrej jakości drób. Zmniejsza to ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia oraz schorzenia prowadzące do otępienia [7].

    Białka

    Przyczyną niedoborów białkowych u osób po 65. roku życia poza ich złym wchłanianiem w przewodzie pokarmowym i nadmiernym wykorzystaniem przez organizm, są również pewne stany chorobowe (np. przewlekła niewydolność nerek, czy marskość wątroby) oraz związane z tymi chorobami ograniczenia dietetyczne. Niekiedy niedostateczna podaż białka w diecie osób starszych wynika z małej dostępności wybranych produktów spowodowana ich wysoką ceną, przykładowo ryby [1,8].

    Osoby w podeszłym wieku powinny wybierać przede wszystkim białko pełnowartościowe, do których zalicza się: chude mięsa (np. drób bez skóry), wędliny i produkty mleczne o zmniejszonej zawartości tłuszczu, pokrywając nimi połowę ogółu zapotrzebowania na białka. W tabeli 1 podano, że osoby dorosłe potrzebują 0,9 g białka na kilogram masy ciała. Aby zapobiec niedoborom tego składnika, niektórzy autorzy podają, że u osób w starszym wieku można zwiększyć podaż do 1,2, a nawet do 1,5 g białka na kg masy ciała na dobę, pod warunkiem prawidłowej pracy wątroby i nerek [6]. Zaleca się 3 posiłki w ciągu dnia zawierające pełnowartościowe białko, a produkty bogatobiałkowe należy spożywać w pierwszej połowie dnia, tak by składnik ten mógł zostać wykorzystany do regeneracji komórek i tkanek. Ponadto w celu prawidłowego wbudowywania białek w tkankę mięśniową znaczenie ma odpowiedni poziom aktywności ruchowej [9].

    Osteoporoza jako przykład niedożywienia jakościowego

    Wraz z wiekiem zmniejsza się wchłanianie nie tylko białka, ale również wapnia w przewodzie pokarmowym. Częściowo sytuacja ta może wynikać z niedoboru witaminy D, która reguluje wchłanianie wapnia w jelicie cienkim i wbudowuje go do kości. Dlatego podstawą zapobiegania osteoporozie jest jednoczesna odpowiednia podaż białka, a także wapnia i uzupełnianie witaminy D. Należy zachęcać także do regularnej aktywności fizycznej, która stymuluje osteoblasty do budowy kości. Według wytycznych dla osób po 65. roku życia, ze względu na obniżoną syntezę skórną witaminy D, zaleca się jej uzupełnianie w formie suplementów w dawce 800–1000 IU/dobę przez cały rok [10].

    Witaminą rozpuszczalną w tłuszczach mającą znaczenie w profilaktyce osteoporozy jest też witamina K, a szczególnie jej forma K2, która jest produkowana przez bakterie symbiotyczne w przewodzie pokarmowym człowieka. Dostarczamy ją również przez spożywanie fermentowanych produktów mlecznych, tj. kefirów, jogurtów naturalnych oraz kiszonki.

    Niedobory wapnia mogą być wynikiem niedostatecznej podaży, zaburzeń wchłaniania lub nadmiernej jego utraty z organizmu. W związku z obniżonym wydzielaniem enzymu laktazy, szczególnie w populacji starszych mężczyzn, może się pojawiać nietolerancja laktozy (cukru mlecznego), co zmusza osoby w starszym wieku do zmniejszonego spożycia mleka i jego przetworów [11]. Dzięki ogólnej świadomości zwiększonego ryzyka wystąpienia osteoporozy w okresie menopauzy, kobiety starają się uzupełniać wapń w diecie. Mimo to, zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet, spożycie wapnia często nie pokrywa w pełni zapotrzebowania organizmu na ten składnik. Niewystarczające spożycie i zaburzenia wchłaniania powodują, że wapń jest uwalniany z kości, co powoduje ubytek masy kostnej i rozwój osteoporozy.

    Należy również uwzględnić, że dieta nadmiernie bogata w tłuszcze ogranicza wchłanianie wapnia, a jednocześnie nadmiar białka w pożywieniu zwiększa wydalanie wapnia z moczem (hiperkalcynuria). W wielu badaniach potwierdzono znaczenie odpowiedniego udziału białka (zwłaszcza zwierzęcego) w diecie osób starszych w zapobieganiu złamaniom w przebiegu osteoporozy [6].

    Niedobory żelaza – ryzyko rozwoju niedokrwistości (anemii)

    Osoby w starszym wieku są narażone na niedobory żelaza, które należy do składników mineralnych o niskim stopniu wchłaniania w przewodzie pokarmowym. Jedną z przyczyn jego niedoborów jest niewystarczające spożycie w wyniku diety ubogiej w mięso oraz warzywa zielone. W produktach pochodzenia roślinnego żelazo, tzw. niehemowe występuje w postaci trudno rozpuszczalnych soli szczawianów, które w niewielkim stopniu wykorzystywane są przez organizm. Pośrednimi przyczynami niedoboru żelaza mogą być chroniczne infekcje oraz przewlekła utajona utrata krwi (np. w wyniku krwawienia z przewodu pokarmowego) [11]. Wśród innych czynników sprzyjających niedoborom żelaza uwzględnia się też długotrwałe przyjmowanie leków zobojętniających kwas solny w żołądku oraz występujące często u osób starszych przewlekłe zanikowe zapalenie żołądka (np. w przebiegu infekcji Helicobacter pylori) [12].

    Przewlekłe schorzenia żołądka mogą nasilać również występowanie niedoborów witamin z grupy B (tj. B6, B9, czy B12). Brak w organizmie wymienionych witamin również przyczynia się do rozwo ju niedokrwistości i chorób układu krążenia. Do niezbędnych źródeł wymienionych składników odżywczych należą między innymi nasiona roślin strączkowych (soczewica, soja, ciecierzyca, soczewica, fasola) i warzywa zielone (m.in. brokuły, jarmuż, szpinak), a także pełnoziarniste produkty zbożowe [11].

    W grupie osób w starszym wieku często występują niedobory witaminy B12. Dotyczą one 10–15% osób powyżej 60. roku życia. Do przyczyn niedoboru witaminy B12 zalicza się upośledzone wydzielanie czynnika wewnętrznego Castle’a (u ok. 5% osób powyżej 80. rż.), przewlekłe zanikowe zapalenie żołądka, zakażenie Helicobacter pylori oraz zespoły upośledzonego wchłaniania (np. po resekcji jelita krętego lub w chorobie Leśniowskiego i Crohna). Niedobór witaminy B12 najczęściej prowadzi do rozwoju niedokrwistości megaloblastycznej. Niedokrwistości tej mogą towarzyszyć zmiany zwyrodnieniowe nerwów obwodowych oraz w ośrodkowym układzie nerwowym, które przy znacznych niedoborach u osób w podeszłym wieku objawiają się zaburzeniami czucia powierzchownego i głębokiego, niezbornością ruchów, zaburzeniami pamięci, przybierając cechy zespołu otępiennego [13].

    Dla osób w starszym wieku szczególne znaczenie ma też odpowiednie spożycie witamin antyoksydacyjnych (przeciwutleniających), to jest witaminy A (głównie beta-karotenu), witaminy C oraz E i witaminy B9, która występuje w żywności pod postacią folianów.

    W celu zapobiegania niedoborom folianów i witaminy C zaleca się codzienne spożywanie co najmniej 5 porcji warzyw i owoców, najlepiej w postaci surowej i świeżych. Znaczenie ma czas spożycia od momentu zbioru, im dłużej przechowujemy warzywa i owoce, tym bardziej zmniejsza się zawartość folianów. Wymienione witaminy wraz z flawonoidami (naturalnymi barwnikami żywności) oraz innymi związkami fenolowymi chronią organizm człowieka przed szkodliwym działaniem wolnych rodników tlenowych. Spadek udziału antyoksydantów może być wynikiem nie tylko ich niedoboru w diecie, lecz również efektem zwiększonego zapotrzebowania na nie, na przykład w przebiegu schorzeń na tle zapalnym, przyjmowania niektórych leków, działania stresu czy palenia tytoniu [14].

    Aby zmniejszyć ryzyko niedożywienia u osób w starszym wieku, należy:

    • codzienne spożywać 4–5 posiłków o regularnych porach
    • pamiętać o regularnej aktywności ruchowej na świeżym powietrzu (np. spacery)
    • dobierać odpowiednią do aktywności ruchowej i zaleceń dietetycznych wielkość posiłków, a także zwracać uwagę na różnorodność wyboru produktów żywnościowych i potraw
    • spożywać 5 porcji dziennie warzyw i owoców w miarę możliwości w postaci surowej lub świeżej
    • wypijać odpowiednią ilość płynów w ciągu dnia (minimum 2l, czyli około 7–8 szklanek płynów dziennie); można uwzględnić wśród nich mleko lub fermentowane napoje mleczne (jogurt, kefir i maślanka), a także wody mineralne o zwiększonej zawartości wapnia oraz szklankę dziennie 100% soku warzywnego lub owocowego, jako jedną z 5 porcji warzyw lub owoców
    • codziennie spożywać co najmniej 3 porcje mleka i/lub przetworów mlecznych o zmniejszonej zawartości tłuszczu. Można naturalne produkty mleczne łączyć z dodatkami świeżych sezonowych owoców
    • codziennie spożywać jedną porcję 100–150 g mięsa lub drobiu, czy ryby (wielkość porcji dotyczy produktu po obróbce kulinarnej)
    • ograniczyć spożycie tłuszczu ogółem, głównie pochodzenia zwierzęcego oraz węglowodanów prostych (cukier, słodycze)
    • co najmniej raz w tygodniu spożywać porcję tłustej ryby morskiej (np. śledź, makrela, łosoś)
    • przetwory mięsne, drobiowe lub rybne łączyć z dodatkiem warzyw
    • ograniczyć spożycie żywności przetworzonej i napojów zawierających duże ilości fosforanów (przykładowo typu cola)
    • ograniczyć spożywanie soli oraz przypraw ją zawierających (np. gotowe sosy, mieszanki przyprawowe, musztardy), zamiennie stosować warzywa (szczypiorek, pietruszka) lub zioła poprawiające smak (bazylia, kurkuma, kminek i in.).


    Piśmiennictwo:

    1.Grodzicki T., Kocemba J., Skalska A. (red.). Geriatria z elementami gerontologii ogólnej. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. VIA MEDICA, Gdańsk 2007.
    2.Jyrkkä J., Enlund H., Lavikainen P. i wsp.: Association of polypharmacy with nutritional status, functional ability and cognitive capacity over a three-year period in an elderly population. Pharmacoepidemiol. Drug Saf. 2011; 20: 514–522.
    3.Jarosz M. (red.): Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2012.
    4.Górska-Ciebiada M., Ciebieda M., Barylski M., Loba J.: Cukrzyca u osób w wieku podeszłym w świetle nowych wytycznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Geriatria 2009, 3: 228–233.
    5.Szczerbińska K., Piórecka B., Malinowska-Cieślik M.: Fazy gotowości do zmiany zachowań i ich uwarunkowania a zachowania w sferze aktywności fizycznej i żywienia wśród starszych pacjentów objętych w Krakowie opieką pielęgniarek środowiskowo-rodzinnych. Implikacje dla promocji zdrowia. Zesz. Nauk. Ochr. Zdr., Zdr. Publ. Zarz. 2011; 9(1): 60–75.
    6.Abellan van Kan G., Gambassi G. M. de Groot L. i wsp.:  Nutrition and aging. The Carla workshop. J. Nutr. Health Aging, 2008 12(6): 355–364.
    7.Honig L.S., Tang M.X., Albert S. i wsp.: Stroke and the risk of Alzheimer disease. Arch. Neurol. 2003, 60(12): 1707–1712.
    8.Szczerbińska K., Wilczek-Rużyczka E. (red.): Jak promować zdrowy styl życia i zmieniać zdrowotne zachowania osób starszych. Wyd. Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2010.
    9.Paddon-Jones D., Rasmussen B.B.: Dietary protein recommendations and the prevention of sarcopenia. Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care. 2009: 12: 86–90.
    10.Dobrzańska A. i zespół ekspertów: Polskie zalecenia dotyczące profilaktyki niedoborów witaminy D – 2009. Pol. Merk. Lek. 2010; 28(164): 130–133.
    11.Jarosz M. (red.): Żywienie osób w wieku starszym. Porady lekarzy i dietetyków. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008.
    12.Bini E.J.: Helicobacter pylori and iron deficiency anemia: guilty as charged? The American Journal of Medicine, 2001; 111(6): 495–497.
    13.Salerno-Kennedy R., Cashman K.D.: The role of nutrition in dementia: an overview, Journal of the British Menopause Society 2006; 12(2): 44–48.
    14.Sahyoun N.R., Zhang X.L. and Serdula M.K.: Barriers to the consumption of fruit and vegetables among older adults. J. Nutr. Elder 2005; 24(4): 5–21.
  • Amerykańska prokuratura walczy z ziołowymi suplementami diety
    Największe sieci handlowe w Stanach Zjednoczonych znalazły się na celowniku prokuratury z powodu fałszowania informacji o zawartości ziołowych suplementów diety.
    Więcej

    Największe sieci handlowe w Stanach Zjednoczonych znalazły się na celowniku prokuratury z powodu fałszowania informacji o zawartości ziołowych suplementów diety.

    Na początku lutego br. amerykański prokurator generalny stanu Nowy Jork Eric T. Schneiderman wystosował list do czterech dużych sieci handlowych (GNC, Walgreens, Walmart i Target). Pismo zawierało zażądanie wycofania z obrotu ziołowych suplementów diety, których skład jest niezgodny z informacjami na etykietach tych produktów.

    Powodem takich działań nowojorskiej prokuratury było przeprowadzone przez nią śledztwo, w ramach którego dokonano analizy DNA wielu preparatów na bazie ziół. Wyniki badań okazały się co najmniej zadziwiające – ponad jedna piąta (21%) kilkakrotnie sprawdzonych produktów nie zawierała nawet śladowych ilości roślin, które widniały na etykietach jako składniki suplementów. W miejsce zadeklarowanych roślin i ziół (czosnek, dziurawiec, miłorząb japoński czy żeń-szeń) producenci dosypywali np. mączki kukurydzianej i ryżowej.

    Prokuratura stanu Nowy Jork utrzymuje, że ze względu na inny skład niż widniejący na etykietach zakwestionowane suplementy mogą zagrażać życiu konsumentów cierpiących na alergie. Schneiderman zażądał wycofania podejrzanych preparatów z handlu oraz poinformowania o producentach suplementów i wykorzystywanych przez nich metodach badania specyfików. Ponad miesiąc po wystosowaniu przez Schneidermana tego listu grupa prokuratorów generalnych postanowiła połączyć siły i stworzyła koalicję, której zadaniem ma być zwalczanie nadużyć finansowych popełnianych przez producentów suplementów i wprowadzenie kontroli jakości ziołowych specyfików.

    Grupa handlowców zakwestionowała śledztwo przeprowadzone przez prokuraturę stanu Nowy Jork, twierdząc, że metoda badań genetycznych DNA nie nadaje się do sprawdzania ekstraktów roślinnych. Natomiast członkowie Rady Odpowiedzialnego Żywienia (Council for Responsible Nutrition) śledztwo Schneidermana nazwali „niekompetentnym” i „lekkomyślnym”. Z kolei prezes Zjednoczonego Sojuszu Produktów Naturalnych (United Natural Products Alliance – UNPA) Loren Israelsen określił działania prokuratury jako „zmasowane polowanie” wymierzone przeciwko producentom suplementów i zapowiedział własne śledztwo w tej sprawie.

    Ziołowymi suplementami diety mogą wkrótce zająć się również władze federalne. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (Food and Drug Administration – FDA) traktuje bowiem suplementy diety jak każdy produkt spożywczy, którego dokładny skład musi widnieć na etykiecie.

    Warto dodać, że amerykański rynek preparatów ziołowych i roślinnych jest wart około 5 miliardów dolarów rocznie, co stanowi ponad 40% udziału w rynku wszystkich suplementów diety w Stanach Zjednoczonych.

  • 3 owoce, które zmniejszają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2
    Owoce są zdrowe, taka jest obiegowa opinia, a co na ten temat mówią badania?
    Więcej

    Owoce są bogate w antyoksydanty i inne cenne związki, które mogą mieć pozytywny wpływ na stan zdrowia.
    Podstawowym składnikiem owoców są węglowodany, które występują w postaci glukozy, fruktozy i sacharozy. Największa ich zawartość cechuje daktyle i winogrona.
    Owoce różnią się między sobą indeksem glikemicznym; należy zaznaczyć, że zakwalifikowanie do poszczególnej kategorii – wysoki, średni czy niski indeks glikemiczny – może się nieznacznie różnić w zależności od autora podziału.

    Tab. Indeks glikemiczny wybranych owoców i soków owocowych (na podst. Gawęcki J.: Żywienie człowieka. PWN, 2012)
    Indeks glikemicznyWysoki 70–110Średni 50–70Niski <50
    rodzaj owocunapój glukozowo-jabłkowy z błonnikiem (76)rodzynki (56)
    sok pomarańczowy (50)
    banany (52)
    słodzone soki i napoje owocowe
    brzoskwinie (42)
    jabłka (38)
    winogrona (46)
    niskosłodzone soki owocowe

    Owoce zwierają również duże ilości błonnika pokarmowego, witaminy C i karotenów. Najwięcej błonnika znajduje się w owocach jagodowych, czyli: truskawkach, poziomkach, malinach, porzeczkach, agreście, aronii i winogronach.

    Soki uzyskiwane są ze świeżych wyciskanych owoców lub poprzez dodanie wody do moszczy albo koncentratu. Podobnie jak owoce soki zawierają węglowodany, pektyny, flawonoidy i witaminy.

    Dotychczasowe badania wskazują na skuteczność spożywania owoców w prewencji pierwotnej wielu chorób przewlekłych, w tym cukrzycy typu 2. Różnice w wynikach dotychczasowych badań wynikają, jak wykazała metaanaliza, z różnego składu poszczególnych owoców.

    Celem badania opublikowanego w British Medical Journal była ocena, czy owoce albo soki owocowe zmniejszają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Badanie składało się z 3 prospektywnych badań przeprowadzonych w USA. Do uczestników badania wysyłano co 4 lata ankiety, w których pytano o 10 rodzajów owoców, takich jak: winogrona, brzoskwinie, śliwki, morele, banany, melony kantalupa, jabłka, gruszki, pomarańcze, grejpfruty, truskawki, borówki amerykańskie, rodzynki oraz śliwki suszone. Ankieta dotyczyła też wypijania soków: jabłkowego, pomarańczowego, grejpfrutowego i innych.
    Autorzy zakwalifikowali owoce zgodnie z indeksem glikemicznym:

    • wysoki indeks (60–70): melon kantalupa, banany, winogrona, rodzynki
    • średni indeks glikemiczny (47–59): śliwki suszone, borówki amerykańskie, grejpfruty
    • niski indeks glikemiczny (34–46): jabłka, gruszki, pomarańcze, brzoskwinie, śliwki, morele, truskawki.

    Owoce podzielono również pod względem ładunku glikemicznego. W każdym rodzaju owoców określono zawartość poszczególnych podtypów flawonoidów.

    Wnioski

    Ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 zależało od rodzaju spożywanych owoców. Spożywanie 3 porcji owoców na tydzień: borówek amerykańskich, jabłek i winogron istotnie zmniejszało ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2.

    Z kolei większe spożycie soków owocowych wiązało się z większym rozwojem cukrzycy typu 2.

    Zastąpienie 3 porcji soku owocowego na tydzień owocami w takiej samej ilości powodowało zmniejszenie ryzyka rozwoju cukrzycy o 7%. W odniesieniu do poszczególnych owoców, przy zastąpieniu soku z borówek borówkami amerykańskimi ryzyko to zmniejszało się o 33%, soku z winogron i rodzynek winogronami i rodzynkami o 19%, a z suszonych śliwek suszonymi śliwkami o 18%.

    Fruit consumption and risk type 2 diabetes: results from three prospective longitudinal cohort studies. BMJ 2013; 347

  • Cholesterol
    Czym jest cholesterol? Skąd się bierze w organizmie człowieka? Czy ważne jest oznaczanie stężenia cholesterolu we krwi? Jakie są sposoby na zmniejszenie ilości tłuszczu i cholesterolu w diecie?
    Więcej

    Czym jest cholesterol?

    Cholesterol jest to steroidowy alkohol syntetyzowany w różnych tkankach. Pełni on bardzo ważne funkcje i jest niezbędny do właściwego funkcjonowania organizmu. Cholesterol zbudowany jest z czterech hydrofobowych pierścieni steranu, ogona węglowodorowego oraz hydrofilowej główki – grupy hydroksylowej.

    Cholesterol i jego funkcje

    • cholesterol jest składnikiem budulcowym błon lipidowych: pełni funkcje strukturalne, odpowiada także za płynność błon komórkowych
    • uczestniczy w przekazywaniu sygnałów, gdyż jest składnikiem otoczki mielinowej komórek nerwowych. Uznaje się, że do właściwego funkcjonowania mózgu i komórek nerwowych niezbędna jest obecność cholesterolu w ilości minimum 5%
    • decyduje o aktywności receptorów i enzymów uczestniczących w różnych szlakach metabolicznych
    • cholesterol jako składnik żółci pomaga w trawieniu tłuszczu
    • jest prekursorem syntezy witaminy D3 oraz hormonów steroidowych, takich jak aldosteron, progesteron, estrogen, testosteron oraz kortyzon.

    Źródła cholesterolu – skąd się bierze cholesterol w organizmie człowieka?

    Istnieją dwa rodzaje cholesterolu, egzogenny i endogenny. Cholesterol egzogenny dostarczany jest z pożywieniem. Źródłem takiego cholesterolu są tłuszcze zwierzęce oraz produkty pochodzenia zwierzęcego, czyli mięso i jego przetwory, jaja oraz w mniejszym stopniu nabiał.

    Poniżej znajduje się tabela, w której zestawiono wybrane produkty żywnościowe wraz z zawartością cholesterolu.

    Tabela 1. Zawartość cholesterolu w wybranych produktach w mg na 100 g produktu jadalnego (wg Kunachowicz i wsp., 2003)
    Nazwa produktu Ilość cholesterolu (mg) w 100 g produktu
    żółtko jaja kurzego 1062
    wątróbka kurczaka 380
    pasztet pieczony 370
    jaja kurze całe 360
    wątroba cielęca 360
    wątroba wieprzowa 354
    wątroba wołowa 234
    salami 107
    śmietanka 30% tłuszczu 106
    ser feta 89
    kabanosy 86
    kiełbasa krakowska sucha 82
    baranina, udziec 78
    ser camembert pełnotłusty 73
    cielęcina, udziec 71
    ser gouda tłusty 71
    polędwica sopocka 63
    wieprzowina, szynka 60
    wołowina, pieczeń 59
    baleron gotowany 58
    mięso z piersi kurczaka, bez skóry 58
    szynka wiejska 57
    śmietana 18% tłuszczu 56
    mięso z piersi indyka, bez skóry 49
    ser twarogowy tłusty 37
    mleko 3,2% tłuszczu 13
    jogurt naturalny 2% tłuszczu 8
    ser twarogowy chudy 2
    białko jaja kurzego 0

    Z kolei cholesterol endogenny produkowany jest w organizmie człowieka. Może on być syntetyzowany przez wszystkie komórki organizmu, aczkolwiek główne miejsca syntezy to wątroba, jelita i skóra. Dziennie w wątrobie syntetyzowane jest około 800 mg cholesterolu, a w całym organizmie zdrowego człowieka nawet do 1500 mg. Około 10% cholesterolu syntetyzowanego endogennie pochodzi z jelit.

    Duże ilości cholesterolu znajdują się także w tkankach, które mają gęsto upakowane błony, takie jak mózg i rdzeń kręgowy.

    Transport cholesterolu

    Należy pamiętać, że cholesterol podlega ciągłej wymianie, a utrzymanie odpowiedniego stężenia cholesterolu w różnych tkankach wymaga skomplikowanego transportu.

    Ponieważ cholesterol jest nierozpuszczalny we krwi i płynach obwodowych, musi być transportowany do miejsc przeznaczenia w postaci kompleksów z białkami w formie lipoprotein.

    Co to są lipoproteiny?

    Lipoproteiny osocza są to sferyczne cząstki zbudowane z hydrofobowego rdzenia, bogatego w cholesterol i triglicerydy oraz z płaszcza utworzonego z wolnego (niezestryfikowanego) cholesterolu, fosfolipidów, a także ze specjalnego białka zwanego apolipoproteiną. Gęstość oraz średnica cząstki lipoproteiny zależy od składu chemicznego (patrz tab. 3), a im większa jest zawartość apolipoprotein, tym mniejsza jest średnica cząstki (wynika to z faktu, że białko jest bardziej upakowane). Najwyższą zawartością apolipoprotein cechują się lipoproteiny o dużej gęstości HDL, a najniższą chylomikrony (patrz tab. 2).

    Tabela 2. Skład biochemiczny lipoprotein osocza
     Skład biochemiczny [%]
      cholesterol triglicerydy fosfolipidy apolipoproteina
    lipoproteina:        
    chylomikrony 1–3 80–90 3–7 1–2
    VLDL 10–20 50–70 15–20 8–20
    IDL wartości pośrednie między VLDL a LDL
    LDL 45–55 5–10 20–22 2–25
    HDL 5–20 3–5 20–30 45–55

    Apolipoproteiny stanowią niezwykle istotny element lipoprotein, ponieważ warunkują ich powstawanie oraz umożliwiają transport lipidów w środowisku wodnym osocza. Ponadto wpływają także na enzymy zaangażowane w metabolizm lipoprotein.

    W zależności od gęstości poszczególnych lipoprotein rozróżnia się: chylomikrony, lipoproteiny o bardzo małej gęstości (ang. very low density lipoprotein – VLDL), lipoproteiny o pośredniej gęstości (ang. intermediate density lipoprotein – IDL), lipoproteiny o małej gęstości (ang. low density lipoprotein – LDL) oraz lipoproteiny o dużej gęstości (ang. high density lipoprotein – HDL).

    Głównymi nośnikami cholesterolu w układzie krążenia są LDL i HDL. Cholesterol zawarty w LDL potocznie określa się jako „zły”, a zawarty w HDL jako „dobry”. Wiąże się to z faktem, że LDL dostarcza cholesterol do poszczególnych komórek, a HDL bierze udział w odwrotnym transporcie cholesterolu z komórek pozawątrobowych do wątroby. W uproszczeniu można powiedzieć, że HDL oczyszcza tkanki z nadmiaru cholesterolu i transportuje go do wątroby.

    Podstawowe przemiany tłuszczów pokarmowych w organizmie człowieka

    W pierwszej kolejności tłuszcze pokarmowe ulegają w jelicie emulgacji pod wpływem kwasów żółciowych. Następnie hydrolizowane są do wolnych kwasów tłuszczowych (WKT), mono- i diglicerydów.

    W komórkach jelita cienkiego (enterocytach) powstają chylomikrony, które są odpowiedzialne za transport triglicerydów pokarmowych i cholesterolu pokarmowego. Po dostaniu się do naczyń chłonnych chylomikrony docierają do krwiobiegu. Następnie w naczyniach włosowatych tkanki tłuszczowej i mięśniach ulegają hydrolizie do glicerolu i WKT, pod wpływem działania lipazy lipoproteinowej (LPL).

    Z kolei w komórkach wątroby (hepatocytach) syntetyzowane są triglicerydy pochodzące, głównie z WKT uwalnianych z tkanki tłuszczowej i pochodzące z nadmiaru węglowodanów dostarczonych z dietą. Triglicerydy te wraz z apolipoproteinami i cholesterolem są wbudowane w lipoproteiny o bardzo małej gęstości.

    Lipoproteiny o pośredniej gęstości powstają w wyniku rozkładu chylomikronów i VLDL.W procesie tym także bierze udział LPL obecna w komórkach śródbłonka naczyniowego. IDL zawierają cholesterol oraz triglicerydy, ale w znacznie mniejszych ilościach niż chylomikrony i VLDL.

    LDL pochodzą z IDL i zawierają najwięcej cholesterolu ze wszystkich lipoprotein. Źródłem cholesterolu znajdującego się w LDL, poza cholesterolem z IDL, jest także cholesterol zawarty w HDL. Wymiana cholesterolu z HDL na LDL odbywa się z udziałem białka transportującego estry cholesterolu (ang. cholesterol ester transfer protein – CETP).

    LDL a ryzyko miażdżycy

    Nieprawidłowości w procesach metabolicznych mogą prowadzić do gromadzenia nadmiaru LDL, prowadząc do miażdżycy. LDL są stosunkowo niewielkie i dlatego z łatwością przenikają przez ściany śródbłonka. Należy pamiętać, że LDL, zwłaszcza te poddane działaniu wolnych rodników, to jeden z wielu czynników prowadzących do miażdżycy. Inne nieprawidłowości sprzyjające tej chorobie, to m.in. zaburzenia funkcji śródbłonka naczyniowego, wzmożona aktywacja płytek krwi, zaburzone procesy rozpuszczania skrzepu w naczyniach oraz uwalnianie czynników prozapalnych.

    Lipoproteiny o dużej gęstości pochodzą z dwóch źródeł: jednym jest synteza wątrobowa i jelitowa, a drugim rozpad chylomikronów i VLDL. HDL składa się głównie z apolipoproteiny, fosfolipidów i wolnego cholesterolu.

    Ochronne działanie lipoprotein o dużej gęstości

    Zarówno badania kliniczne, jak i epidemiologiczne wykazały odwrotną zależność między stężeniem HDL w osoczu a ryzykiem rozwoju miażdżycy. Mechanizm ochronnego, przeciwmiażdżycowego działania HDL, polega na udziale w zwrotnym transporcie cholesterolu. Polega on na przenoszeniu cholesterolu wytwarzanego lub zgromadzonego w tkankach obwodowych do wątroby. Istnieją również inne korzystne funkcje HDL, do których zalicza się jej antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwzakrzepowe działanie.

    Czy ważne jest oznaczanie stężenia cholesterolu we krwi?

    Oznaczenie stężenia cholesterolu wraz z jego frakcjami nosi nazwę lipidogramu. Podwyższone stężenie cholesterolu jest zwykle wynikiem interakcji wielu czynników środowiskowych takich jak: niewłaściwa dieta, niska aktywność fizyczna czy palenie papierosów, ale także predyspozycji genetycznych.

    Choć oznaczenie lipidogramu jest szeroko dostępne dla wszystkich, istnieją pewne sytuacje kliniczne kiedy oznaczenie go jest konieczne. Dotyczy to osób:

    Należy rozważyć także oznaczenie lipidogramu u wszystkich mężczyzn po 40 roku życia oraz kobiet po 50 roku życia, zwłaszcza po menopauzie.

    W zależności od uzyskanego wyniku lekarz zastosuje leczenie niefarmakologiczne polegające na właściwej diecie i zwiększeniu aktywności fizycznej lub uzupełni powyższe leczenie farmakoterapią.

    Kilka sposobów na zmniejszenie ilości tłuszczu i cholesterolu w diecie

    W przypadku leczenie podwyższonego stężenia cholesterolu dieta stanowi istotny element terapii. Aby ograniczyć ilość tłuszczu i cholesterolu w diecie należy pamiętać o kilku sprawach.

    Ogranicz spożycie produktów smażonych. Korzystaj głównie z takich technik kulinarnych jak: gotowanie, duszenie, grillowanie (zob. także: Zdrowe grillowanie).

    Włącz do diety żywność funkcjonalną. Są to np. margaryny i jogurty wzbogacone w stanole roślinne. Stanole roślinne są to specjalne cząsteczki o budowie zbliżonej do cholesterolu. Wyłapują one cholesterol w przewodzie pokarmowym i zapobiegają jego przejściu do krwioobiegu. Naturalne stanole roślinne występują w owocach, orzechach, nasionach i olejach roślinnych ale są to ilości bardzo niewielkie. Dlatego osobom z podwyższonym stężeniem cholesterolu zaleca się produkty wzbogacone o stanole roślinne. Produkty takie nie powinny być jednak spożywane przez dzieci, kobiety w ciąży i kobiety karmiące.

    Włącz do jadłospisu oleje roślinne. Najlepiej jeśli będziesz je spożywać na zimno, stosuj olej rzepakowy i oliwę z oliwek.

    Jeśli spożywasz mleko i produkty nabiałowe staraj się wybierać produkty o obniżonej zawartości tłuszczu. W przypadku jogurtu, kefiru czy maślanki zwróć uwagę aby produkty te nie zawierały więcej niż 2 % tłuszczu.

    Mięso czerwone spożywaj maksymalnie 3 razy w tygodniu. Jednorazowo porcja nie powinna przekraczać 80-100 g.

    Jeśli to możliwe ryby spożywaj co najmniej 2 razy w tygodniu. Zaleca się spożywanie tłustych ryb morskich takich jak: łosoś, makrela, szprot.

    Z mięs wybieraj drób, chudą wołowinę, cielęcinę. Przed obróbką kulinarną zawsze usuwaj widoczny tłuszcz.

    Włącz do diety warzywa i owoce. Są one źródłem witamin A, E i C o działaniu antyoksydacyjnym. Witaminy te zapobiegają powstawaniu wolnych rodników, które odgrywają istotną rolę w zapoczątkowaniu procesu miażdżycowego. Przyczyniają się także do zmniejszenia stanu zapalnego.

    Ogranicz jednak spożycie soków owocowych, przetworów owocowych takich jak dżemy, marmolady, konfitury. Całkowicie wyklucz z diety owoce w syropie oraz owoce kandyzowane.

    Spożywaj produkty bogate w błonnik pokarmowy. Rozpuszczalna frakcja błonnika pokarmowego obniża stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL. Do diety włącz surowe warzywa i owoce, płatki owsiane, brązowy ryż, makarony razowe oraz grube kasze.

    Wprowadź do codziennego jadłospisu orzechy, pestki i nasiona. Garść orzechów jest zalecana w prewencji pierwotnej chorób sercowo-naczyniowych. Produkty te są dobrym źródłem kwasów tłuszczowych omega–3 i omega–6, chronią serce i obniżają stężenie cholesterolu frakcji LDL.

    Zwiększ aktywność fizyczną. Postaraj się znaleźć czas na wysiłek o umiarkowanej aktywności, przynajmniej 3 razy w tygodniu po 30 minut.