24 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Poczet Lekarzy
medycyna praktyczna dla pacjentów

Parametry wyszukiwania:

 Wszyscy  A B C Ć Č D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W Y Z Ź Ż

Wyniki wyszukiwania

« Wstecz      Dalej »
Lekarz Bogumiła Marciniak

Internista, Lekarz Rodzinny

Choroby wewnętrzne, Medycyna rodzinna

Lekarz Grażyna Marciniak

Lekarz Rodzinny, Pediatra

Medycyna rodzinna, Pediatria

Lekarz Krystyna Marciniak

Anestezjolog, Internista, Lekarz Rodzinny

Anestezjologia i intensywna terapia, Choroby wewnętrzne, Medycyna rodzinna

Lekarz Mirosława Marciniak

Lekarz Rodzinny, Pediatra

Medycyna rodzinna, Pediatria

Lekarz Urszula Marciniak

Internista, Lekarz Rodzinny

Choroby wewnętrzne, Medycyna rodzinna

Lekarz Barbara Marcinkowska

Lekarz Rodzinny, Pediatra

Medycyna rodzinna, Pediatria

Lekarz Bogusława Marcinkowska

Lekarz Rodzinny, Pediatra

Medycyna rodzinna, Pediatria

Lekarz Elżbieta Marcinkowska

Internista, Lekarz Rodzinny

Choroby wewnętrzne, Medycyna rodzinna

Lekarz Alina Marczewska

Specjalista medycyny pracy, Lekarz Rodzinny

Medycyna pracy, Medycyna rodzinna

Lekarz Anna Marczewska-Wiekiera

Specjalista medycyny paliatywnej, Lekarz Rodzinny, Pediatra

Medycyna paliatywna, Medycyna rodzinna, Pediatria

Lekarz Sławomir Marczewski

Internista, Lekarz Rodzinny

Choroby wewnętrzne, Medycyna rodzinna

Lekarz Anna Marczuk

Lekarz Rodzinny, Pediatra

Medycyna rodzinna, Pediatria

lekarz Ewa Marczyńska-Sarul

Internista, Specjalista medycyny pracy, Lekarz Rodzinny

Choroby wewnętrzne, Medycyna pracy, Medycyna rodzinna

« Wstecz      Dalej »

Poczet Lekarzy zawiera wyłącznie wizytówki stworzone przez lekarzy. Jesteś lekarzem i nie ma Cię w bazie: stwórz wizytówkę!

Przeczytaj też

  • Dieta Ornisha
    Dieta Ornisha nie wymaga liczenia kalorii i opiera się głównie na produktach pochodzenia roślinnego, stąd obfituje w węglowodany złożone i błonnik pokarmowy.
    Więcej

    Dieta Ornisha jest dietą niskotłuszczową, wegetariańską. Zalecana ilość tłuszczu nie przekracza 10% dziennego zapotrzebowania kalorycznego. Dieta Ornisha nie wymaga liczenia kalorii i opiera się głównie na produktach pochodzenia roślinnego, stąd obfituje w węglowodany złożone i błonnik pokarmowy.

    Spośród produktów pochodzenia zwierzęcego dopuszcza ona jedynie beztłuszczowe mleko lub jogurt oraz białko kurzego jaja, natomiast pokarmy roślinne - warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych, orzechy, zboża można spożywać bez ograniczeń. Najlepiej jeśli diecie towarzyszą ćwiczenia lub medytacja. Zaleca się także całkowitą rezygnację z palenia papierosów.

    W diecie zaproponowano podział produktów żywnościowych na 5 grup, od najbardziej pożądanych i najzdrowszych – grupa 1, do tych, z których najlepiej zrezygnować - grupa 5. Podział przedstawia się w następujący sposób:

    Grupa 1

    Produkty najzdrowsze, bogate w dobre węglowodany, tłuszcze i białka. Są to produkty świeże, sezonowe i regionalne. Należy pamiętać, że długi transport obniża jakość zdrowotną produktów żywnościowych.

    W tej grupie znajdują się:

    • owoce (m.in. jabłka, wiśnie, jagody, kiwi, cytryny, mango, melony) i suszone owoce bez dodatku cukru (m.in. żurawina, papaya, rodzynki),
    • warzywa (m.in. papryka, brokuły, marchew, kalafior, szpinak, pomidory, sałata),
    • nasiona roślin strączkowych,
    • pełne ziarna zbóż (m.in. płatki owsiane, brązowy ryż, kasze),
    • produkty sojowe,
    • białko jaja
    • beztłuszczowe produkty mleczne.

    Dodatkowo można pić bezkofeinowe napoje. Napojem, który zawiera kofeinę a jest dozwolony jest zielona herbata.

    Grupa 2

    Produkty zdrowe, roślinne, aczkolwiek zawierające więcej tłuszczów niż produkty w grupie 1. Zalicza się tu orzechy, nasiona, awokado, oleje roślinne, warzywa w puszkach, odtłuszczone produkty mleczne oraz napoje bezkofeinowe.

    Grupa 3

    Produkty pośrednie, zawierające rafinowane węglowodany i oleje oraz nasycone kwasy tłuszczowe. Okazjonalnie w diecie mogą się znaleźć słodycze w umiarkowanej ilości, niskotłuszczowe produkty mleczne, margaryny miękkie, owoce morza i niektóre ryby, takie jak: tuńczyk, dorsz, śledź, łosoś.

    Grupa 4

    Produkty, które nie powinny się znajdować w codziennym jadłospisie: pełnotłuste produkty mleczne, majonez, margaryna twarde, ciasta, ciastka, placki, pozostałe ryby nie wymienione w grupie 3 oraz drób.

    Grupa 5

    Produkty, które całkowicie wykluczamy z jadłospisu: żółtko jaj, masło, smażony drób, smażone ryby, czerwone mięso, podroby, śmietana.

    Badania i program doktora Ornisha

    Za twórcę diety uznaje się Deana Ornisha. Po raz pierwszy dieta ta została zastosowana w ramach programu The Lifestyle Heart Trial. Był to jeden z pierwszych programów, który miał na celu sprawdzenie skuteczności niefarmakologicznego leczenia miażdżycy.

    Do badania włączono pacjentów, u których badanie angiograficzne wykazało poważne zmiany miażdżycowe. Następnie pacjenci zostali przydzieleni do jednej z dwóch grup. Grupa kontrolna podlegała standardowej opiece według ówczesnych rekomendacji przyjętych dla osób z chorobami serca. Grupa badana natomiast rozpoczęła dietę wegetariańską, ubogą w tłuszcze. W zaleconej diecie tylko 10% wszystkich kalorii mogło pochodzić jedynie z tłuszczów roślinnych. Ponadto pacjenci w tej grupie rozpoczęli program ćwiczeń fizycznych oraz poznali sposoby walki ze stresem za pomocą ćwiczeń oddechowych, medytacji czy jogi.

    Okazało się, że po roku u 82% pacjentów biorących udział w tym programie, doszło do cofnięcia się zmian miażdżycowych. Częstotliwość występowania bólów wieńcowych zmniejszyła się o 91% w grupie pacjentów zakwalifikowanych do grupy badanej, podczas gdy w grupie kontrolnej leczonej standardowo, ilość ta wzrosła aż o 165 %. W ten sposób Ornish wykazał, że jego dieta wraz z odpowiednią korektą stylu życia umożliwia cofanie się zmian miażdżycowych w naczyniach.

    Co ważne, w 2010 r. program Ornisha uzyskał aprobatę Amerykańskiego Ministerstwa Zdrowia i jest refundowany jako opcja terapeutyczna dla pacjentów z niedokrwienną chorobą serca, dla pacjentów kwalifikowanych do wszczepienia by-passów lub angioplastyki oraz dla pacjentów po zawale serca.

    Plusy diety Ornisha

    • Znaczące ograniczenie w diecie tłuszczu ogółem oraz nasyconych kwasów tłuszczowych. W rezultacie może przyczyniać się do obniżenia poziomu cholesterolu całkowitego oraz frakcji cholesterolu LDL
    • Nie wymaga liczenia kalorii
    • Zawiera duże ilości warzyw i owoców będących dobrym źródłem witamin antyoksydacyjnych
    • Duża ilość węglowodanów złożonych, a co za tym idzie błonnika pokarmowego, sprzyja zmniejszeniu uczucia głodu
    • Dieta na bazie produktów lokalnych, świeżych, nie poddanych długiemu transportowi

    Minusy diety Ornisha

    • Mogą wystąpić trudności z pokryciem zapotrzebowania na energię
    • Stosowanie diety jest łatwiejsze w przypadku wegetarian i wegan. Od osób odżywiających się w sposób "tradycyjny" wymaga większego zaangażowania i troski o komponowanie właściwie zbilansowanych posiłków
    • Z uwagi na fakt, że jest to dieta niskotłuszczowa (około 10 % energii pochodzi z tłuszczu), może powodować niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach czyli wit. A, D, E i K
    • Z uwagi na wykluczenie produktów pochodzenia zwierzęcego może powodować niedobory witaminy B12 - wymaga suplementacji tą witaminą
    • W przypadku niektórych osób nadmiar błonnika pokarmowego w diecie może powodować problemy gastryczne. Zaleca się więc stopniowe zwiększanie jego ilości w diecie.
    • Z uwagi na ograniczenie produktów pochodzenia zwierzęcego (w tym czerwonego mięsa) może powodować niedobory żelaza.
    • Aby właściwie realizować dietę, zaleca się konsultację z dietetykiem.

    Piśmiennictwo:

    Ornish D, Scherwitz LW, Doody R, et al. Effects of stress management training and dietary changes in treating ischemic heart disease. JAMA. 1983;249(1):54–59.
    Ornish D, Scherwitz LW, Billings JH, et al. Intensive lifestyle changes for reversal of coronary heart disease [published correction appears in JAMA. 1999;281(15): 1380]. JAMA. 1998;280(23):2001–2007.
    Gould KL, Ornish D, Scherwitz L, et al. Changes in myocardial perfusion abnormalities by positron emission tomography after long-term, intense risk factor modification. JAMA. 1995;274(11):894–901.
  • Co odkrył reporter na zapleczu fast-foodu
    Burger King zamyka w Niemczech 89 lokali. Wszystko za sprawą śledztwa reportera Güntera Wallraffa, który obnażył panujące w lokalach fatalne warunki higieniczne.
    Więcej

    Burger King zamyka w Niemczech 89 lokali. Wszystko za sprawą śledztwa reportera Güntera Wallraffa, który obnażył panujące w lokalach fatalne warunki higieniczne.


    Günter Wallraff / fot. Christoph Hardt, Wikimedia Commons, lic. CC BY-SA 4.0

    Słynący z dziennikarskich śledztw i tzw. reportaży wcieleniowych Günter Wallraff problemy w filiach Burger Kinga opisał już pół roku temu. W telewizyjnym materiale śledczym ujawnił m.in. skandaliczne warunki higieniczne w filiach sieci fast foodów, w tym serwowanie żywności z przekroczonym terminem ważności albo nieprawidłowo przechowywanej. Wallraff odkrył, że w restauracjach zamieniano etykiety na produktach, które zgodnie z wewnętrznymi wytycznymi nie nadawały się do spożycia. Ze składników tych przygotowywano następnie posiłki. Pracownicy donosili o 16-godzinnym dniu pracy. Dochodziło także do sytuacji, w których chorzy pracownicy zmuszani byli do pełnienia obowiązków. Ponadto pracodawca zalegał z wypłatami wynagrodzenia.

    Powtórne śledztwo Wallraffa dowiodło, że warunki higieniczne w lokalach nadal pozostawiają wiele do życzenia, nadal też dochodzi tam do łamania prawa i wewnętrznych standardów. W rezultacie koncern Burger King wypowiedział umowę współpracy firmie korzystającej z licencji i zamyka franczyzy. Przy okazji wyszło na jaw, że nie tylko Burger King nie przeprowadzał w swoich restauracjach regularnych kontroli. Nie czyniła tego również gminna inspekcja sanitarna.

    Günter Wallraff to legendarny dziennikarz śledczy opisujący zjawiska niesprawiedliwości społecznej. Zasłynął m.in. z reportaży napisanych po tym, jak zatrudnił się pod przybranym nazwiskiem w redakcji tabloidu „Bild”, w piekarni, w której panowały skandaliczne warunki pracy czy w firmie działającej na granicy prawa, w której pracował jako sprzedawca oszust. Kilka lat temu o mało nie stracił życia, kiedy kiedy ucharakteryzowany na Somalijczyka jechał pociągiem pełnym kibiców. Odkąd wyrokiem sądu jego metody uznano za legalne, w Niemczech funkcjonuje termin „lex Wallraff”. Działy personalne wielu niemieckich firm rozsyłają sobie zdjęcia Wallraffa i informacje na jego temat, próbując przeszkodzić mu w realizacji kolejnych reportaży wcieleniowych.

  • Niedożywienie u osób starszych
    Ocena i wczesne rozpoznanie niedożywienia jest szczególnie ważne dla osób starszych. Niedożywienie wśród tej grupy osób często jest następstwem niedostatecznego pokrycia zapotrzebowania energetycznego oraz zaburzeń procesów trawienia i wchłaniania składników odżywczych, co prowadzi do niedoborów białkowo-energetycznych oraz makro- i mikroskładników pokarmowych
    Więcej

    Jak rozpoznać niedożywienie?

    Światowa Organizacja Zdrowia wymienia niedożywienie jako jedno z poważniejszych zagrożeń dla zdrowia publicznego na całym świecie. To istotny problem nie tylko krajów czy regionów, w których występuje niedostatek wody i/lub pożywienia. W krajach wysoko uprzemysłowionych niedożywienie może dotyczyć wybranych grup dzieci i młodzieży, kobiet w stanach fizjologicznych i sportowców, ale na konsekwencje niedożywienia narażone są zwłaszcza osoby starsze.

    Niedożywienie zależne od diety występuje w przebiegu zaburzeń odżywienia (np. anorexia nervosa), towarzyszy ciężkim chorobom przewlekłym (np. nowotworowym czy neurodegeneracyjnym), a niekiedy dotyczy również pacjentów w stanach pourazowych czy w ostrych chorobach z nasileniem procesów zapalnych (np. oparzenia, urazy) [1].

    Niedożywienie opisuje się jako brak równowagi między spożytym pokarmem a zapotrzebowaniem na składniki odżywcze wraz z nim dostarczane [2]. Najczęściej nieprawidłowości występują wówczas, gdy organizm nie otrzymuje odpowiedniej ilości energii i/lub niezbędnych składników pokarmowych, w tym zwłaszcza białka, witamin i składników mineralnych. Może to prowadzić do określonych zmian metabolicznych i upośledzenia funkcji organizmu.

    Podział niedożywienia – niedożywienie ilościowe i jakościowe

    Niedożywienie ilościowe oznacza zbyt małą podaż energii pochodzącej z pokarmów w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Staje się to przyczyną powstawania deficytu energetycznego w organizmie (tzw. niedożywienie energetyczno-białkowe). Nie zawsze w początkowym okresie proces ten wywołuje objawy chorobowe. Widocznym zewnętrznym obrazem takiego stanu jest zazwyczaj zmniejszenie masy ciała. Do innych objawów charakterystycznych dla niedożywienia należą: ogólne osłabienie i wrażliwość na zimno związana z obkurczaniem się naczyń krwionośnych. Ciepłota ciała może się obniżyć o 1–2°C, co pogarsza stan ogólny człowieka. Osłabiona jest również odporność komórkowa, co prowadzi do częstszego występowania różnego typu infekcji.

    Czy zawsze niedożywieniu towarzyszy zmniejszenie masy ciała?

    Niedożywienie może dotyczyć również osób z nadwagą czy otyłością. Niedobór określonych składników mineralnych lub witamin prowadzi do rozwoju tzw. niedożywienia jakościowego. Wynika ono z niedostatecznego spożywania lub wchłaniania wymienionych składników odżywczych bądź też ze zwiększonego ich wydalania z organizmu. Przykładowo osoby, które spożywają posiłki o dużej gęstości energetycznej, ale ubogie pod względem zawartości składników odżywczych (np. żywność „wysoko przetworzona”), mogą być zagrożone wystąpieniem tego typu niedożywienia.

    Niedożywienie wśród osób starszych

    Ocena i wczesne rozpoznanie niedożywienia jest szczególnie ważne dla osób starszych. Niedożywienie wśród tej grupy osób często jest następstwem niedostatecznego pokrycia zapotrzebowania energetycznego oraz zaburzeń procesów trawienia i wchłaniania składników odżywczych, co prowadzi do niedoborów białkowo-energetycznych oraz makro- i mikroskładników pokarmowych [3].

    Niedożywienie znacznie pogarsza jakość życia osób starszych. Negatywnie wpływa zarówno na stan funkcjonalny (np. zdolność do samodzielnego jedzenia, korzystania z toalety, utrzymania higieny), jak i na dobre samopoczucie oraz funkcjonowanie psychospołeczne (zdolności adaptacyjne, zaangażowanie, podejmowanie inicjatywy) osób starszych. Zapobieganie niedożywieniu nie jest zadaniem prostym, ponieważ grupa ludzi starszych jest bardzo różnorodna, a procesy chorobowe często towarzyszą zmianom fizjologicznym w procesie starzenia się.

    Wśród najczęstszych czynników ryzyka występowania niedożywienia u osób starszych wymienia się [4]:

    • czynniki kliniczne:
    • zmiany patofizjologiczne zachodzące w organizmie związane z procesem starzenia się (m.in. brak apetytu, utrata smaku i powonienia, niepełne uzębienie),
    • choroby przewlekłe (m.in. nowotwory, cukrzycę, zapalenie stawów),
    • stosowana farmakoterapia (interakcje składników pokarmowych z przyjmowanymi lekami),
    • niepełnosprawność i ograniczona mobilność,
    • demencja (w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych i innych),
    • hospitalizacja, która miała miejsce w ostatnim roku do momentu przeprowadzania oceny [5],

    • czynniki psychospołeczne:
    • brak wiedzy na temat żywności i właściwego odżywiania oraz przygotowania posiłków,
    • izolacja i samotność lub ubóstwo,
    • lęk/depresja lub okres żałoby [3].

    W wyniku procesu starzenia się dochodzi do zmian składu ciała, co objawia się utratą beztłuszczowej masy ciała i zmniejszeniem masy mineralnej kości, a zwiększeniem zawartości tkanki tłuszczowej, co może utrudniać osobom starszym podejmowanie aktywności fizycznej.

    Istotnym czynnikiem wywierającym wpływ na stan odżywienia seniorów jest pogorszenie funkcjonowania przewodu pokarmowego. Zmiany te dotyczą m.in. zmniejszenia wydzielania śliny i enzymów trawiennych, zmian zanikowych błony śluzowej, zmniejszenia się masy mięśniówki, co przyczynia się m.in. do spowolnienia motoryki jelit i występowania problemów z zaparciami. Oprócz tego u osób starszych dochodzi do zmniejszenia masy wątroby i upośledzenia zdolności wydzielniczych trzustki, co z kolei prowadzi do wystąpienia problemów trawiennych objawiających się biegunką [4].

    Osobom starszym coraz mniej rzeczy smakuje, często można usłyszeć, iż według nich pokarm jest bez smaku, mdły czy też po prostu niedobry.

    Zmniejszenie aktywności fizycznej oraz zwolnienie tempa metabolizmu wraz z upływem lat przyczynia się do mniejszego wydatkowania energii. W efekcie tych zmian osoby starsze coraz słabiej odczuwają głód i częściej występują u nich zaburzenia w zakresie odczuwania sytości. Efektem wszystkich wymienionych powyżej zachowań jest większe ryzyko wystąpienia niedoborów białkowych, witaminowych czy składników mineralnych, co może prowadzić do niedożywienia [6].

    Liczne badania wskazują, że niedożywienie lub ryzyko niedożywienia związane są z miejscem zamieszkania lub tymczasowego przebywania osób starszych. Częstość występowania niedożywienia białkowo-kalorycznego szacuje się na od 1–15% u osób starszych zamieszkujących w środowisku domowym do 25–85% wśród osób zamieszkujących w domach opieki długoterminowej [6].

    Przykłady niedożywienia jakościowego dotyczące osób starszych w Polsce

    Niedobór witaminy D

    W miesiącach zimowych przeprowadzono badanie u 274 kobiet w średnim wieku 69,1 ±5,7 roku, wybranych losowo z populacji ogólnej, nieotrzymujących suplementacji witaminą D ani wapniem. Oceniano stężenie witaminy D w surowicy (stężenie 25-OH-D3) oraz czynniki związane z jej niedoborem. Prawidłowe stężenie stwierdzono jedynie u 4% badanych kobiet, natomiast deficyty witaminy D (stężenie <20 ng/ml) u 83,2% [7]. Również w badaniu populacyjnym PolSenior potwierdzono, że niedobory witaminy D są częste u osób starszych – dotyczyły 40% badanych (stężenie <30 ng/ml), i wynikają z małej podaży witaminy D w diecie [8].

    Niedobór żelaza

    Wraz z wiekiem zwiększa się również ryzyko rozwoju niedokrwistości. W badaniu PolSenior dotyczyła ona 17,4% ogółu badanych, istotnie częściej występowała u mężczyzn niż u kobiet i u mieszkańców miast w porównaniu z mieszkańcami wsi [8]. Niedokrwistość występująca u osób starszych często wiąże się z niedoborami żelaza w diecie, a także z pogorszeniem jego wchłaniania w przewodzie pokarmowym (przykładowo dieta mleczna, nadużywanie leków alkalizujących sok żołądkowy i inne); rzadko stanowi konsekwencję przebiegu wybranych chorób przewlekłych.

    Rozpoznanie niedożywienia

    Dane dotyczące niedożywienia wśród osób starszych zamieszkałych w Polsce są nieliczne między innymi ze względu na brak „złotego standardu” oceny stanu odżywienia osób z tej grupy wiekowej. W celu zdiagnozowania niedożywienia należy określić ogólny stan zdrowia badanej osoby i zwrócić uwagę na czynniki sprzyjające wystąpieniu niedożywienia, m.in. na zmniejszenie masy ciała, występowanie zaburzeń wchłaniania, przyjmowanie leków obniżających apetyt czy uzależnienie od alkoholu [9].

    Wielu autorów podkreśla, że w diagnozowaniu stanu odżywienia osób starszych przydatna jest tylko kombinacja różnych metod pośrednich, takich jak:

    • badania antropometryczne,
    • badania laboratoryjne,
    • subiektywna ocena ogólna, w której można wykorzystać wybrane testy, gdzie łączy się metody subiektywne z obiektywną oceną stanu zdrowia badanych.

    Często do oceny ryzyka niedożywienia u osób starszych wykorzystuje się skalę MNA (Mini Nutritional Assessment). Wśród wskaźników otrzymanych na podstawie wyników przeprowadzonych badań antropometrycznych pomocnych w identyfikacji niedożywienia wśród osób starszych wyróżnia się: indeks masy ciała (body mass index – BMI) oraz obwód ramienia (mid-arm circumference – MAC) i łydki (calf circumference – CC). Ryzyko niedożywienia zgodnie z kryteriami MNA pojawia się, gdy BMI <23 kg/m2, MAC <22 cm, a CC <31 cm. Znaczenie ma również obserwowanie zmian masy ciała. [5]

    Z przeglądu badań wynika, że u osób po 65. roku życia BMI 24–27 kg/m2 wiąże się ze zmniejszonym wskaźnikiem śmiertelności, a także lepszą jakością życia.

    Z innych pomiarów antropometrycznych w ocenie stanu odżywienia wykorzystuje się obwód talii i bioder oraz pomiar fałdów skórno-tłuszczowych. Uzyskane parametry umożliwiają ocenę składu ciała, masy mięśniowej i rozmieszczenia tkanki tłuszczowej [9].

    Coraz częściej do oceny stanu odżywienia wykorzystuje się badanie składu ciała za pomocą bioimpedancji (bioelectrical impedance analysis – BIA). Metoda ta pozwala ustalić zawartość tkanki tłuszczowej, beztłuszczowej masy ciała i wody oraz ich wzajemny stosunek w organizmie. Szczególnie istotnym parametrem jest ocena zawartości beztłuszczowej masy ciała (fat free mass – FFM), która służy do wyznaczenia indeksu beztłuszczowej masy ciała (fat free mass index kg/m2 – FFMI), będącego dobrym wskaźnikiem do oceny masy mięśniowej osób starszych [5].

    Piśmiennictwo:

    1. Adult Starvation and Disease-Related Malnutrition: A Proposal for Etiology-Based Diagnosis in the Clinical Practice Setting From the International Consensus Guideline Committee. JPEN J. Parenter. Enteral. Nutr. 2010; 34: 156–159
    2. WHO http://www.who.int/child_adolescent_health/documents/fnb_v27n3_suppl/en/index.html [14.10.2014]
    3. Pertkiewicz M.: Niedożywienie i jego następstwa. Postępy Żywienia Klinicznego, 2008; 2: 1–4
    4. Hickson M.: Malnutrition and ageing. Postgrad. Med. J. 2006; 82: 2–8
    5. Ożga E., Małgorzewicz S.: Ocena stanu odżywienia osób starszych. Geriatria, 2013; 7: 98–103
    6. Wojszel B.Z.: Niedożywienie i dylematy leczenia żywieniowego w geriatrii. Postępy Nauk Medycznych, 2011; 8: 649–657
    7. Napiórkowska L., Budlewski T., Jakubas-Kwiatkowska W. i wsp.: Prevalence of low serum vitamin D concentration in an urban population of elderly women in Poland. Pol. Arch. Med. Wewn. 2009; 119: 699–703
    8. Mossakowska M., Wiecek A., Błędowski P. (red.): Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce. PolSenior. Termedia Wyd. Med., Poznań 2012
    9. Szczygieł B. (red.): Niedożywienie związane z chorobą. Występowanie, rozpoznanie. Wyd. Lek. PZWL, Warszawa 2011
  • Objawy i skutki niedoboru fosforu (hipofosfatemii)
    Jakie są skutki niedoboru fosforu w organizmie?
    Więcej

    Pytanie nadesłane do redakcji

    Jakie są skutki niedoboru fosforu w organizmie?

    Odpowiedział

    dr hab. med. Ernest Kuchar
    Klinika Pediatrii i Chorób Zakaźnych
    Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

    Fosfor jest niezbędnym składnikiem ludzkiej diety, makroelementem koniecznym do funkcjonowania każdej komórki. Wchodzi w skład kości, zębów, kwasów nukleinowych (DNA, RNA) oraz wielu ważnych związków wysokoenergetycznych, takich jak ATP czy fosfokreatyna.

    Niedobór fosforu może być spowodowany niedożywieniem, zaburzeniami wchłaniania (np. niedobór wit. D), niektórymi zespołami metabolicznymi (np. odstawienie alkoholu, alkaloza, dna) oraz nadmiernym wydalaniem z moczem.

    Wszystkie postacie niedoboru charakteryzują się hipofosfatemią, czyli małym stężeniem rozpuszczalnych fosforanów w surowicy krwi. Kryteria rozpoznania niedoboru fosforanów zależą od wieku i wynoszą: umiarkowana hipofosfatemia - 1-2,5 mg/dl (0,32-0,8 mmol/l), ciężka <1 mg/dl (0,32 mmol/l).

    Objawy hipofosfatemii dotyczą głównie mięśni i układu nerwowego. Przy znacznych niedoborach może dochodzić do rozpadu komórek mięśni i erytrocytów z powodu braku ATP. Objawy kliniczne niedoboru fosforu, jeśli w ogóle występują (niedobór jest zwykle utajony), mogą obejmować: osłabienie, bóle mięśni, bóle kości, wymioty, zaburzenia oddychania i zaburzenia neurologiczne (np. porażenia, parestezje, zaburzenia świadomości, dezorientacja, nudności, drgawki). Przewlekły niedobór fosforanów, który zwykle towarzyszy niedoborowi witaminy D może manifestować się miopatią proksymalną, osłabieniem i bólami kości.

    Z kolei zbyt dużo fosforanów prowadzi do biegunki i zwapnień tkanek miękkich, jak też może zakłócać wykorzystanie żelaza, wapnia, magnezu i cynku.

    Fosfor powszechnie występuje w wielu produktach żywnościowych, głównie w postaci fosforanów. W fosforany bogate jest czerwone mięso (1600 mg/kg), produkty mleczne (ok. 900 mg/kg), ryby (4000 mg/kg), drób (2100 mg/kg), pieczywo i inne produkty zbożowe (ok. 900 mg/kg).